محیط زیست و مشکلات ان در جهان

به مناسبت روز جهانی خاک :

خاک یک منبع محدود و در مقیاس انسانی، تجدیدناپذیر است و امروزه علیرغم نقش مهم آن در حیات بشر، در سطح جهان در معرض تخریب جدی قرار دارد. اتحادیه بین‌المللی علوم خاک با درک اهمیت آن در سال 2002 پیشنهاد داد که 5 دسامبر (14 آذر) هر سال بعنوان روز جهانی خاک نام گرفته و از اهمیت خاک بعنوان جزء اساسی سیستم‌های طبیعی جهان و از عوامل مهم رفاه و حیات بشر یاد شود. این پیشنهاد به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل رسید. تخریب و آلودگی خاک دو شاخص مهم مدیریت خاک هستند. ایران از این نظر وضعیت مناسبی ندارد.

با وجود کوشش‌ ستودنی اتحادیه علوم خاک و دانشمندان آن در جهان، خاک در دهه اخیر در فرایندهای تصمیم‌سازی ملی و بین‌المللی اولویت درجه دوم داشته است. در واقع تخریب خاک فرایند خاموشی است که توجه تصمیم‌گیرندگان جهان را به خود جلب نکرده است. خاک یک منبع اساسی و محدود سیاره برای تأمین نیاز رو به برشد جمعیت رو به افزایش بشر می‌باشد. درک، ‌طرفداری و حمایت از مدیریت پایدار خاک تنها آلترناتیو برای تضمین سلامت خاک بعنوان یک منبع جهانی جهت تولید غذا و حفظ خدمات اکوسیستمی جهان می‌باشد.

وضعیت رو به تغییر است. بزودی لحظه‌ای فرا میرسد که آگاهی ما انسان‌ها در مورد خاک باید مورد توجه جدی قرار گیرد زیرا کشاورزی و امنیت غذایی به مهمترین دستور کار سیاست‌مردان مناطق مختلف جهان تبدیل می‌گردد. امنیت غذایی در دهه‌های آینده تحت تأثیر رشد جمعیت شهری (بالای 50 درصد)، بحران قیمت غذا، ‌محدودیت تولید بدلیل گرمایش زمین،‌ بارندگی نمطمئن، ‌سیلاب و طولانی شدن خشکسالی در برخی مناطق، به حالت بحرانی خود نزدیک می‌شود.

در درون شبکه‌ «مشارکت جهانی خاک» (GSP)، سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) از تأسیس رسمی روز جهانی خاک بعنوان یک پلاتفرم مناسب برای افزایش آگاهی جهانی استقبال کرد. در ژوئن 2013 کنفرانس فائو به پشتیبانی از روز جهانی خاک پرداخت و در 68 مین مجمع عمومی سازمان ملل آن را بصورت رسمی مطرح نمود و در 20 دسامبر همین سال در 68 مین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، پنجم دسامبر بعنوان روز جهان خاک اعلام شد. از سال 2012 تا کنون سازمان فائو و GSP جشن‌های این روز مهم را اداره می‌کنند.

سال بین‌المللی خاک

در همان اجلاس 68 مجمع عمومی سازمان ملل در 20 دسامبر 2013، سال 2015 بعنوان سال بین‌المللی خاک نامگذاری شد. هدف از این سال این است که آگاهی مردم در مورد اهمیت خاک در حوزه امنیت غذایی، کشاورزی، کاهش اثرات تغییرات اقلیمی، کاهش فقر و توسعه پایدار مورد گوشزد و اطلاع‌رسانی قرار گیرد. سازمان مشارکت جهانی خاک وبسایت رسمی، لوگو و فعالیت‌های این سال را برنامه‌ریزی می‌کند. سازمان‌های کشاورزی و محیط زیستی سراسر دنیا برنامه‌های خود را به گونه‌ای طراحی می‌کنند که در این سال مخصوص سهم و مشارکت بیشتری داشته باشند.

فرسایش و آلودگی خاک

«فرسایش یا تخریب خاک» و «آلودگی خاک» از مهمترین مباحث مدیریت خاک هستند. فرسایش خاک به معنی انتقال خاک توسط عوامل نظیر آب (روان‌آب‌ها، ‌سیلاب‌ها) و باد است که منجر به از دست رفتن خاک و عناصر غذایی آن می‌‌گردد. آلودگی خاک بمعنی افزوده شدن آلاینده‌های صنعتی،‌ ترافیکی و کشاورزی به خاک شامل انواع مواد شییمایی از قبیل مواد نفتی، کودها، ‌آفت‌کش‌ها، ‌فاضلاب شهری، مواد شوینده، فلزات سنگین و... است که موجب پایین آمدن کیفیت خاک و تهدید امنیت غذایی می‌شوند.

مشکل فرسایش خاک و دیگر شاخص‌های محیط زیستی در تمام کشورهای در حال توسعه وضعیت نامناسبی دارد. 75 درصد خاک‌های جهان بر اثر فرسایش آبی، 81 صد بر اثر فرسایش بادی، 92 درصد بر اثر تخریب شیمیایی و 60 درصد در اثر تخریب فیزیکی در کشورهای در حال توسعه تلف می‌شود.

ایران و فرسایش خاک

آقای محمدرضا نیشابوری مدرس دانشگاه معتقد است ایران رتبه دوم را در فرسایش خاک در میان کشورهای جهان دارد: «خاک 75 درصد مساحت کشور تحت فرسایش آبی است. میزان فرسایش خاک کشور 15 تن در هکتار در سال و 3 تا 5 برابر متوسط کشورهای آسیایی است. فرسایش خاک در جنگل‌های شمالی کشور 10 برابر استاندارد جهانی است. بطور کلی در ایران فرسایش خاک، سالانه سه هزار و پانصد میلیارد ریال هزینه در بر دارد»

روند فرسایش خاک از یک میلیارد تن در سال 1355 به 6,4 میلیارد تن در سال 1390 رسیده و همچنان رو به افزایش است. شاخص فرسایش نسبی خاک در ایران 16,7 تن در هکتار است. متوسط این شاخص در جهان 5 تا 6 تن در هکتار می‌باشد. پیامدهای فرسایش خاک شامل کاهش 11 درصدی وسعت جنگل‌ها در طول 40 سال،‌ رسوب‌گذاری در حدود 240 میلیون متر مکعب در حوزه سدهای کشور (معادل سالانه 5 سد با ذخیره 50 میلیون متر مکعب) و بیابان‌زایی در بیش از 100 میلیون هکتار از اراضی کشور بوده است. تشکیل 25 میلی‌متر خاک احتیاج به 300 سال زمان دارد. ایران از نظر تخریب جنگل جزو 6 کشور نخست دنیا، در بیابان‌زایی از نظر مؤلفه تأثیر عوامل انسانی نخستین کشور و در نابودی حیات وحش نیز نخستین کشور دنیا به شمار میرود.

احداث بادشکن‌ها بصورت ردیفی از درخت‌ها برای کند کردن سرعت باد، کاشت درختچه‌ها، ‌تراس‌بندی اراضی شیب‌دار و کشاورزی در تراس‌ها و ... از جمله اقدامات مقابله با فرسایش خاک می‌باشند.

http://www.fao.org/globalsoilpartnership/news-events-archive/gsp-events/detail/en/c/206930/

http://www.sedayeeghtesad.ir/News/17861.html

http://www1.jamejamonline.ir/newstext2.aspx?newsnum=100875735780

منبع :

دانستنی های حیوانات - http://animal-informatics.com