محیط زیست و مشکلات ان در جهان

کاکتوس ساگوارو, صحرای سونوران :

ساگوارو، کاکتوس ستونی درخت‌مانند، بزرگ‌ترین کاکتوس جهان و بسیار آهسته‌رشد که به ارتفاع بیش از 12 متر و سن بیش از 150 سال میرسد و بومی صحرای سونوران در ایالت آریزونا آمریکا است و در فیلم‌های غرب وحشی بارها شاهد آن بوده‌ایم. این گیاه در سن 70 سالگی تولید شاخه (بازو) می‌کند ولی برخی از آنها فاقد بازو هستند. بازو‌ها عمودی و به سمت بالا میروند و تعداد آنها گاه به 25 میرسد. خارهای سطحی آن خاصیت محافظتی بویژه در برابر گرما و تابش خورشید دارد. گل‌های سفید آن در اواخر بهار در کاکتوس‌های 35 سال به بالا ظاهر می‌شود و میوه شیرین آن در تابستان میرسد.

 «کاکتوس ساگوارو» (Carnegiea gigantea) از جنس «کارنگیا» عمر بلندی دارد و اولین بازوی آن بعد از 75 تا 100 سال در می‌آید ولی برخی از آنها بازو ندارند. این گونه کاکتوس‌ها را «نیزه» می‌نامند. بازو‌ها رشد می‌کنند تا ظرفیت تولید مثلی گیاه را افزایش دهند زیرا هر چه بازوهای این گیاه بیشتر باشد، تعداد گل و میوه بیشتری تولید می‌شود. سرعت رشد ساگوارو تابع دما و آب است. کاکتوس‌های مناطق خشک‌تر غرب آریزونا تقریباً نصف کاکتوس‌های منطقه توسکان آریزونا رشد می‌کنند. کاکتوس‌های مناطق مرتفع در هوای سرد زمستان کاکتوس را از بین می‌برد. با اینکه صحرای سونوران هم بارندگی تابستانه و هم زمستانه دارد ولی ظاهراً ساگوارو قسمت عمده رطوبت خود را در فصل بارانی تابستان بدست می‌آورد.

ساگوارو به آهستگی از بذر رشد می‌کند و هرگز از قلمه ایجاد نمی‌شود. چه بسا گیاه 10 ساله آن چند سانتی‌متر قد داشته باشد ولی این گیاه به سن بیش از 150 سال و بلندی بیش از 12 متر می‌رسد. سن آن از یک کاکتوس غول‌پیکر با بیش از 50 بازو بدست آمد که در بنای ملی ساگوارو وجود داشت. بزرگ‌ترین ساگوارو زنده 13,8 متر بلندی و 3,1 متر قطر دارد در حالی که بلندترین ساگوارو شناخته‌شده نمونه فاقد بازو در همان منطقه آریزونا با بلندی 24 متر بود که در سال 1986 در اثر برخورد طوفان در هم شکست. وقتی باران کافی و فراوان باشد، ساگوارو از آب اشباع می‌شود و به وزن 1400 تا 2200 کیلوگرم میرسد. این گیاه آب را ذخیره کرده و به آهستگی از آن استفاده می‌کند. اغلب ریشه‌های این گیاه در عمق 10 تا 15 سانتی‌متری زمین پیش میروند ولی ریشه اصلی آن عمیق است و بیش از 60 سانتی‌متر در زمین نفوذ می‌کند.

خارها

خارهای روییده بر تن ساگوارو با ارتفاع کمتر از دو متر به سرعت رشد می‌کنند. سرعت آنها به یک میلی‌متر در روز میرسد و اگر آن را در برابر نور ببینیم یا آن را برش دهیم نوارهای تیره و روشنی را در امتداد طولی آن می‌بینیم. این نوارها همبستگی مستقیم با مقدار رشد روزانه دارد. در کاکتوس‌های ستونی، خارها همواره در آریول‌ها رشد می‌کنند که از قسمت رأسی گیاه سرچشمه می‌گیرند. رشد یک خار در اولین فصل به اندازه نهایی و بالغ خود می‌رسد و سپس رشد آن متوقف می‌شود. آریول‌ها به سمت جانبی حرکت کرده و قسمت نهایی به سمت بالا شد می‌کند. بنابرین خارهای قدیمی معمولاً در قسمت پایه کاکتوس ستونی قرار دارند و خارهای جدیدتر در قسمت‌های رأسی دیده می‌شوند. مطالعات جدید در شرف انجام است که نسبت ایزوتوپ اکسیژن و کربن در بافت‌های خارها در آب و هوای گذشته اندازه‌گیری می‌شود و تاریخچه فتوسنتزی آنها بررسی می‌گردد. سوزن‌های بلند و خارمانند این گیاه نور خورشید را فیلتر میکنند و در برابر حرارت (تارز 50 درجه) از گیاه دفاع می‌نماید.

گل‌ها

گل‌های زرد و سفید کاکتوس ساگوارو که در شب باز می‌شوند در ماه‌های آ‌وریل تا ژوئن هویدا می‌گردند و میوه شیرین و قرمز آنها در اواخر ژوئن بالغ می‌شوند. گل‌های ساگوارو خودناسازگار است و به تلقیح توسط گل‌های دیگر نیازمند می‌باشد. مقدار قابل توجهی گرده برای گرده‌افشانی کامل آنها نیاز است زیرا آنها دارای اوول‌های زیادی هستند. یک میوه گرده‌افشانی‌شده مناسب دارای هزاران بذر ریز کاکتوس می‌باشد.

گل‌ها بعد از غروب آفتاب باز می‌شوند و تا بعد از ظهر روز بعد باز می‌مانند. همچنین گل‌ها بعد از غروب آفتاب تولید شهد می‌کنند. ساگوارو یک نوع گرده‌افشانی اضافی نیز دارد به این معنی که حتی وقتی بخشی از گونه‌های گرده‌افشان وجود داشته باشند تولید مجموعه کامل میوه امکان‌پذیر است. گرده‌افشا‌ن‌های اصلی ساگوارو زنبور عسل، خفاش و قمری‌ بال‌سفید هستند. در اغلب سال‌ها بازدیدکنندگان روزانه مهمترین شرکت‌کننده مجموعه میوه‌های آنها هستند و زنبور عسل بالاترین سهم را در میان آنها دارد.

گرده‌افشان شبانه اصلی این کاکتوس، خفاش کوچک بینی‌بلند است که از شهد آن استفاد می‌کند. تعدادی از خصوصیات گل در این گیاه با گرده‌افشانی توسط خفاش سازگار است: باز شدن گل‌ها در شب، بلوغ شبانه گرده‌ها، شهد غنی گیاه، ‌محل قرار گرفتن بالاتر از سطح زمین، جوانه‌های ماندگار که در برابر وزن خفاش تحمل کافی دارند و نیز بوی خاصی که گیاه در شب از خود متصاعد می‌کند. یک پدیده اضافی دیگر، وجود اسیدهای‌آمینه در گرده است که به شیرواری خفاش کمک قابل توجهی می‌کند. دیگر بازدیدکنندگان روزانه این گیاه شامل پرندگانی مثل هومینگبرد کاستا، هومینگبرد سینه‌سیاه، هومینگبرد نوک پهن، ‌اوریول کاکلی، اوریول اسکات، دارکوب گیلا، فلیکر طلایی، وردین و فنچ خانگی هستند.

میوه

میوه این گیاه به رنگ قرمز لعلی و 6 تا 9 سانتی‌متر طول است و در ژوئن میرسد و حدود 2 هزار بذر و یک بافت گوشت‌آلود شیرین دارد. میوه آن خوردنی است و مردم بومی به آن علاقه زیادی دارند و پروانه‌ها، زنبورها، خفاش‌ها و پرندگان به آن جلب می‌شوند. نمی‌توان میوه ساگوارو را با دست کند. بومیان آن را با چوب مخصوص ساگوارو از گیاه جدا می‌کنند که 2 تا 5 متر طول دارد و در انتهای آن یک میله‌ای نصب شده است. «قبیله اودام» از نظر تاریخی سابقه زیادی در مصرف میوه این گیاه دارند. آنها شروع فصل رشد تابستان را با جشنی آغاز می‌کنند که در آن یک نوشیدنی تخمیرشده از میوه‌های قرمز روشن را می‌نوشند و درخواست بارش باران دارند که برای این گیاه حیاتی است. ساگوارو علاوه بر منبع غذا و سایبان برای افراد قبیله اودام، از خارهای آن به عنوان سوزن استفاده می‌کنند و از میله‌های بعنوان برداشت از این گیاه استفاده می‌کنند. این میله‌ها بعنوان ابزاری برای ساختن و نیز اهداف دیگر توسط بومیان آمریکا استفاده می‌شود.

آشیانه‌ها

شاید فکر کنیم ساگوارو با آن خارهای تیزش محل مناسبی برای جلب توجه حیوانات نیست. بر عکس این گیاه دوست خوبی برای مخلوقات بیابان‌زی می‌باشد. پرندگان بومی مثل دارکوب گیلا، مارتن بنفش، فنچ خانگی و فلیکر طلایی در درون سوراخ‌های ساگوارو زندگی می‌کنند. فلیکر سوراخ‌های بزرگ‌تری در تنه گیاه می‌سازد. حفره آشیانه عمیق است و والدین و جوجه‌ها بطور کامل در آن مخفی و از نظرها پنهان هستند. بافت‌های کاکتوس ساگوارو در زمان زخمی شدن پینه‌ای می‌شود. وقتی ساگوارو می‌میرد، ‌بافت‌های نرم می‌پوسند ولی پینه‌ها باقی می‌مانند که بومیان آن را «کفش ساگارو» می‌نامند و آنها را جمع‌آوری می‌کنند و بعنوان ظرف آب مورد استفاده قرار می‌دهند (تصویر). دارکوب گیلا هر فصل به جای استفاده از آشیانه‌های قدیمی، آشیانه جدیدی می‌سازد و آشیانه قدیمی را برای گونه‌های دیگر رها می‌کند. بوف الف، مگس‌گیر و سسک‌ در این لانه ها ساکن می‌شوند. در سال‌های اخیر گونه‌های پرندگان مهاجم و غیربومی در اوایل فصل به زاد و ولد پرداخته و این آشیانه‌ها را به زیان جغد الف که بعدتر به تولید مثل می‌پردازد اشغال می‌کنند.

محافظت

ساگوارو در حال حاضر در لیست گیاهان در معرض خطر یا تهدید نیست ولی در ایالت آریزونا قوانین محکمی در مورد برداشت، جمع‌آوری یا تخریب آنها وجود دارد. خسارت زدن به کاکتوس ساگوارو به هر شیوه‌ای ممنوع است و وقتی خانه یا راهی ساخته می‌شود، مجوزهای خاصی باید گرفته شود تا کاکتوس‌ها خسارت وارد نشود و بتوان آنها را انتقال داد یا از بین برد. البته این قانون تبصره‌هایی نیز دارد. مثلا صاحب زمین دارای کمتر از 10 ایکر که ساخت اولیه آن قبلاً صورت گرفته است، می‌تواند ساگوارو را از ملک خود حذف کند. این زمانی است که کاکتوس در اثر یک طوفان فرو افتاده و جای‌ آن مشکلی برای بنای خانه ایجاد می‌کند یا خود آ‌ن خطری برای سلامت انسان می‌باشد.

منبع :

سایت دانستنی های حیوانات