محیط زیست و مشکلات ان در جهان

( Environmental Performance Index) شاخص‌ عملکرد محیط زیستی :

شاخص عملکرد محیط زیستی، روشی برای رتبه‌بندی عملکرد دولت‌های جهان از نظر اقدامات آنها برای حفظ و اصلاح پایدار اکوسیستم‌های کشورشان است. این شاخص بر اساس دو پارامتر «سلامت محیطی» و «اعتبارسنجی اکوسیستم‌ها» و از روی شاخص‌های جزئی‌تر آنها محاسبه می‌شود. برترین کشورها از نظر این شاخص در سال 2014، سویس، لوگزامبورگ،‌ استرالیا، سنگاپور، جمهوری چک، آلمان، اسپانیا، اطریش، سوئد و نروژ بودند. ایران با رتبه 83 در میانه لیست قرار دارد و کشورهای سومالی، ‌مالی و هایتی، لسوتو و افغانستان بدترین وضعیت را دارند.

شاخص عملکرد محیط زیستی بنوبه خود از «شاخص عملکرد محیطی پیلوت» توسعه یافته است که برای اولین بار در سال 2002 معرفی گردید و بر اساس تکمیل اهداف محیطی سازمان ملل برای نیل به «اهداف توسعه هزاره» طراحی شده بود. از طرفی شاخص عملکرد محیط زیستی بدنبال طرح مفهوم «شاخص پایداری محیطی» (Environmental Sustainability Index) توسعه یافت که در سال‌های بین 1999 و 2005 مطرح گردید. هر دو این شاخص‌ها توسط دانشگاه ییل و دانشگاه کلمبیا و با همکاری «نشست جهانی اقتصاد» و «مرکز تحقیقات کمیسیون اروپایی» توسعه یافت. شاخص پایداری باین دلیل توسعه یافته بود که پایداری محیطی را در مقایسه با مسیر رشد کشورهای دیگر ارزیابی کنند. بدلیل تغییر توجه تیمی که روی شاخص پایداری کار می‌کرد، برای محاسبه شاخص عملکرد از پارامترهای نتیجه‌محور استفاده بعمل آمد تا سیاستگذاران، ‌دانشمندان و طرفداران محیط زیست و افکار عمومی بتوانند بعنوان یک معیار محک مناسب براحتی از آن استفاده کنند.

از ژانویه 2012 تا کنون چهار شاخص عملکرد محیط زیستی ارائه شده است که شامل شاخص عملکرد محیطی پیلوت سال 2006 و نیز شاخص عملکرد 2008، 2010 و 2012 است. برای گزارش شاخص عملکرد 2012،‌ شاخص جدیدی بنام «روند شاخص عملکرد زیست محیطی» بصورت پیلوت توسعه یافت تا بتوان کشورها را بر اساس تغییرات عملکرد محیط زیستی آنها در دهه گذشته نمره داد و معلوم کرد که کدام کشورها در حال پیشرفت و کدامیک در حال نزول هستند.

عوامل مورد استفاده برای محاسبه شاخص عملکرد

این شاخص ترکیبی از عوامل و کارکرد‌های مختلف دولت‌ها و عمدتاً شامل فعالیت‌های آنها در مورد دو شاخص بهداشت محیط (شاخص‌هایی مانند آب، ‌هوا و سلامت محیط زیست) و پویایی یا اعتبارسنجی اکوسیستم‌ها (تغییرات اقلیمی، صید، ‌جنگل‌ها، کشاورزی، تنوع زیستی و زیستگاه‌ها، ‌تأثیر منابع آبی بر اکوسیستم‌ها و تأثیر هوا بر اکوسیستم‌ها) است. برای محاسبه این شاخص، 25 پارامتر مختلف در نظر گرفته شده و به هر یک نمره داده می‌شود. این پارامترها بر اساس اهداف دولت، ‌سیاست‌های کلی و شاخه‌های فرعی آن و طبق جدول بررسی می‌گردد. دسته‌های اصلی شامل بار محیطی بیماری‌ها، ‌آب و اثر آن بر انسان، آلودگی‌ هوا و اثر آن بر انسان، آلودگی هوا و اثر آن بر اکوسیستم، آب، ‌تنوع زیستی و سکونتگاه‌ها، استفاده از ‌منابع طبیعی (با سه دسته‌بندی فرعی شامل جنگل، شیلات و کشاورزی) و بالاخره تغییرات آب و هوایی است.

رتبه‌بندی کشورها در سال 2014

در ژانویه سال 2014 ، دانشگاه ییل و کلمبیا شاخص عملکرد محیطی 178 کشور جهان را در نشست جهانی اقتصاد منتشر کردند. کشورهای برتر جهان از نظر این شاخص بترتیب شامل سویس، لوگزامبورگ،‌ استرالیا، سنگاپور، جمهوری چک، آلمان، اسپانیا، اطریش، سوئد و نروژ بود (جدول). در این رتبه‌بندی، موقعیت انگلستان 12، ژاپن 26، آمریکا 23، عربستان 35، ترکیه 66، برزیل 77، ایران 83، چین 118، پاکستان 148،‌ عراق 149 و هند 155 بوده است. در سال 2012، ده کشور برتر عالم بترتیب شامل سویس، لاتویا، نروژ، لوگزامبورگ، کاستاریکا، فرانسه، اطریش، ایتالیا، انگلیس و سوئد بودند. برترین کشورها از نظر تغییر یا بهبود روند شاخص عملکرد در فاصله سال‌های 2012 تا 2014، کشور‌های استونی، کویت، ‌السالوادور، نامیبیا و کنگو بودند. در سال 2012 بدترین کشورها از نظر شاخص عملکرد محیطی بترتیب سومالی، مالی، هاییتی، ‌لسوتو و افغانستان بودند.

وضعیت ایران

رتبه ایران از نظر شاخص عملکرد محیطی در سالهای 2000، 2006، 2008، 2010، 2012 و 2014 بترتیب برابر 78، 53، 67، 60، 114 و 83 می‌باشد. در سال 2006 (1385) ایران 53‌امین رتبه را از نظر شاخص عملکرد دارد که بالاترین رتبه در طول حیات کشور در سال‌های بعد از انقلاب است. در سال 2012 (سال 1390 یعنی 2 سال قبل از تحویل دولت به آقای روحانی)، نمره ایران با 61 پله سقوط به رده 114 افزایش می‌یابد و در سال 2014 مجدداً به رتبه 83 تنزل می‌کند. ارقام مزبور نشان‌دهنده بهبود وضعیت ایران در سال‌های اصلاحات و سقوط آن در دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد است. سازمان ملل از خانم ابتکار به بهانه اقداماتش در زمینه محیط زیست بعنوان «نگهبان زمین» تجلیل می‌کند. بدلیل برنامه‌های مدون بجامانده از دوره قبل تا یکی دو سال پس از شروع به کار دولت نهم و تصدی سازمان توسط خانم فاطمه واعظ جوادی، شاخص عملکرد ایران مناسب است ولی بتدریج بدلیل برنامه‌های دولت جدید برای اشتغال‌زایی، ‌محیط زیست از اولویت کنار گذاشته می‌شود و افزایش واحدهای بزرگ و کوچک صنعتی بعلاوه استفاده از مدیران فاقد دغدغه و دانش محیط زیستی، روند نزولی سازمان و دولت از نظر شاخص مزبور آغاز می‌گردد. در 6 سال اخیر سدسازی مهمترین دلیل کاهش رتبه ایران بوده است. در این سال‌ها حقابه طبیعی اکثر تالاب‌های پایین‌دست فدای سدها می‌شوند و شاهد خشکی بی‌سابقه تالاب‌ها و دریاچه‌های داخلی از جمله ارومیه، مهارلو، بختگان و گاوخونی هستیم.

شاخص دیگر کاهش رتبه دولت ایران اصرار آن بر خودکفایی گندم بود. اصرار بر خودکفایی همراه با کشاورزی فاقد زیرساخت‌ لازم و آب کافی، منجر به حفر تعداد زیادی از حلقات چاه عمیق و نیمه‌عمیق و در نتیجه کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و نشست زمین در ایران شد. ارتفاع آب زیرزمینی در 70 دشت ایران بیش از 2 متر کاهش یافت. در جنوب تهران زمین بیش از 36 سانتی‌متر نشست کرد در حالی که بر اساس استاندارد جهانی، نشست 4 میلی‌متری آن بعنوان بحران تلقی می‌شود. نتیجه همه این اقدامات کاهش پایداری اکولوژیکی ایران و افزایش ریزگردها در 22 استان کشور و رکورد جهانی آلودگی تهران بود. مشکلاتی که همچنان با کشور همراه است.

منابع تحقیق :

https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_Performance_Index

http://epi.yale.edu/epi/country-rankings http://www.khouznews.ir/fa/news/16737

منبع :

سایت دانستنی های حیوانات - http://animal-informatics.com