میراث جنگ, سرزمین های سوخته
به مناسبت روز جهانی جلوگیری از تخریب محیط زیست در جنگ و درگیری های مسلحانه
میراث جنگ, سرزمین های سوخته :
زیست بوم :
چه حال و روز خوشی داشت آدمی آن روز
که روی شانه ی او بیل بود جای تفنگ!
درخت و گندم، مهر و امید می پرورد
نه تلخکامی و وحشت، نه زشت نامی و ننگ
فریدون مشیری
آثار بسیاری از فعالیتهای انسان بر محیط زیست برگشت ناپذیر است: بدون شک جنگ ها و درگیری های مسلحانه یکی از همین فعالیت ها هستند. امروزه توليد سلاحهاي شيميايي، بیولوژیکی و هسته اي يكي از عوامل اصلي تهديد جوامع بشري به شمار می روند. دستیابی به پیروزی از سوی طرف های درگیر به هر قیمتی و عدم پایبندی به اصول و قواعد حاکم بین المللی، عملا بهره گیری از خطرناک ترین سلاح ها را برای طرفین منازعه فراهم کرده است. انواع مينهاي خنثي نشده، ساخت پل و سد در رودخانه ها و در مسير مهاجرت ماهيها، ايجاد پايگاه های نظامی در پیرامون اكوسيستم هاي حساس، آلودگي تالابها و اكوسيستمهاي آبي، آلودگي هاي نفتي و تخلیه فاضلاب ها به عنوان نمونه هايی از عوامل مخرب محيط زيست در جنگ ها مطرح مي باشند.
تاثیرات جنگها بر منابع آبی جهان بسیار گسترده و تقریبا غیرقابل ترمیم است. پس از هر جنگ، به دلایل گوناگون و بیشمار، مانند آلودگی ناشی از غرق شدن کشتی های حامل تسلیحات و مواد منفجره، انفجارهای پیدرپی، نفوذ مواد شیمیایی حاصل از انفجارها به آبهای آزاد و تخلیه پسماندهای ویژه، تغییرات شگرفی نه تنها بر اکوسیستم های آبی که بر زیستگاههای خشکی نیز ایجاد شده و باعث تشدید رخدادهایی چون سیلها و خشکسالی ها می شود. متاسفانه باید گفت که در بیشتر موارد اوضاع هرگز به وضعیت پیشین بازنمیگردد و شاید در بهترین حالت، شماری از موجودات با وضعیت جدید سازگار می شوند و آن گروه که نتوانند خود را با شرایط جدید تطبیق دهند، نابود می شوند.
جنگ ها همچون شمشیر دولبه عمل می کنند، از یک سو منازعات و ناامنی های حاصل از آن موجب ایجاد صدمات جدی به محیط زیست را فراهم می کنند، و از سوی دیگر تغییرات آب و هوایی، افزایش دما و بروز خشکسالی ها خود عاملی برای بروز و تشدید جنگ های داخلی و منطقه ای می شوند. در حال حاضر در قاره آفریقا جنگهای داخلی ناشی از خشکسالی به مراتب بیش از گرسنگی و بیماریهای واگیردار در این سرزمین تلفات داده است.
از جمله جنگهايي كه در سه دهه ي اخير اثرات نامطلوبي بر محيط زيست بر جاي گذاشتند می توان جنگ هشت ساله ايران و عراق، جنگ خيليج فارس، جنگ افغانستان، جنگ بوسني و كوزوو، فلسطين اشغالي و جنگ داخلی در سوریه را برشمرد.
یکی از نمونه های شاخص درخصوص نقش جنگ بر تغییر آبوهوا و افزایش دمای مناطق جنگی را در عراق می توان دید، در این کشور پس از یک دهه جنگ، میزان آب دجله و فرات بهشدت کاهش یافته و زمینهای حاصلخیز میان این دو رود که یکی از مراکز اولیهی کشاورزی انسان است، به بیابان بدل شده است. به نحوی که از ۲۸ درصد زمین حاصلخیز این کشور سالانه ۲۵۰ کیلومتر مربع آن به بیابان تبدیل میشود.
بدلیل تولید نامناسب و بیرویهی نفت در این کشور پس از حملهی آمریکا، روزانه فقط هشت میلیون تن CO2 وارد فضا میشود. بهگفتهی مایکل تی کلیر، پروفسور دانشگاه همشایرامهرست ماساچوست، هنگامی که نوادگان ما از استادان خود بپرسند که «چرا نیاکان ما دست به کاری موثر نزدند تا از تاثیرات فاجعهآمیز بر محیط زیست و تغییرات آبوهوا جلوگیری کنند» یکی از پاسخها بیتردید این خواهد بود که «بهخاطر جنگ عراق.»
وی عقیده دارد: وقتی تغییرات آبوهوایی ناشی از حملهی نظامی آمریکا و همدستانش به عراق در سالهای آینده آشکارتر شود، مردم روی زمین مجبور خواهند شد وارد عمل شوند ولی آن زمان دیگر برای پیشگیری از خشکی همهگیر، توفانهای شدید و متلاشی شدن جامعه آسیبپذیر عراق بسیار دیر است.
در جنگ ايران و عراق (1988-1980) و جنگ خليج فارس (1991) بسياري از زيستگاههاي حيات وحش ايران، عراق و كويت آسيب جدي ديدند؛ خليج فارس استراحتگاه بهاري حدود دو ميليون پرنده¬ي مهاجريست كه از آفريقا به سوي اروپا مهاجرت مي¬كنند و بطور حتم با تغییرشرایط زیستگاهی این موجودات، جمعیت پرندگان مهاجر دستخوش تغییر شده است. همچنین در طي جنگ خليج فارس مقادير معتنابهی نفت به اين حوضه وارد شده است : حداقل 10 ميليون بشكه نفت از مخازن و تانکرهاي كويت به خليج فارس رها سازي شده كه اين مقدار 37 بار بيشتر از حادثه اكسون والدز بود. لكه¬هاي نفتي صدها مايل به سمت ساحل و جزاير كوچك خليج كه محل تخم گذاري و زیست جانوران متنوعي از قبيل لاك پشت¬هاي نادر خليج فارس و گاوهاي دريايي بود حركت كرده است.
جنگ در کشور عراق و تداوم نابسامانی ها یکی از دلایل آسیب های زیست محیطی مانند ریزگردهایی است که کارشناسان معتقدند از اراضی رها شده کشاورزی و تحت اشغال داعش در عراق برخاسته و در بخش زیادی از استانهای غربی و جنوب غربی کشورمان بحران آلودگی هوا را بوجود آورده است.
خوشبختانه در طول سالهاي اخير بر تعداد كشورهايي كه از برنامه محیط زيست سازمان ملل متحد (UNEP) درخواست كردهاند تا ارزيابيهاي زيستمحيطي پس از جنگ را انجام دهد افزوده شده است.
امروزه مقررات بشر دوستانه ناظر به حمايت از محيط زيست براي همه¬ي كشورها الزام آور است، ولی در وهله نخست می بایست تدابيري درسطح جهاني اندیشیده شود كه زمينه¬ي بروز جنگها كم شود، در عین حال ضمن تلاش براي لازم الاجرا كردن كنوانسيون¬ها و توافقات بین المللی همچون کنوانسیون ژنو، در برخورد با كشورهاي ناقض قوانين و مقررات مربوط به محيط زيست، می بایست بدون هر گونه تسامحی به تناسب ارتكاب جرم اقدام شود.
با تامل در این مهم که در قرن حاضر با پیشرفت فناوریهای مدرن جنگی، خطرات و اثرات جنگ بر محیط زیست به شدت افزایش یافته است، روز بينالمللي «جلوگيري از تخريب محيط زيست در جنگ و مناقشات مسلحانه» براي تاكيد هرچه بیشتر بر تبعات مخرب زيست محيطي جنگ و اهميت دادن به اين موضوع نامگذاري شده است؛ عوارضی که در غالب موارد خساراتي جدی بر طبیعت برجای نهاده و غیر قابل جبران است.
نویسنده :
شینا انصاری - مدیر کل دفتر پایش فراگیر سازمان حفاظت محیط زیست
منبع :
زیست بوم
+ نوشته شده در شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۴ ساعت ۴:۵۰ ق.ظ توسط علی خادمی
|
سلام به این وبلاگ خوش امدید