21 مرداد، روز درياي خزر- نگاهي به کنوانسيون تهران

سبزپرس :21 مرداد ماه سال 1385، کنوانسيون حفاظت از محيط زيست درياي خزر (کنوانسيون تهران) براي پنج کشور ساحلي لازم‌الاجرا شد. اين پنج کشور جمهوري آذربايجان، جمهوري اسلامي ايران، جمهوري قزاقستان، جمهوري فدراتيو روسيه و ترکمنستان هستند. به همين دليل اين روز، توسط برنامه محيط زيست سازمان ملل (UNEP) به عنوان روز درياي خزر نامگذاري شده است.

به گزارش سبزپرس و به نقل از روابط عمومي اداره کل حفاظت محيط زيست گلستان، اولين کنفرانس با حضور کشورهاي عضو (CPOI) در تاريخ 2-4 خرداد ماه سال 1385 در کشور آذربايجان برگزار شد. در تاريخ 20-22 آّبان ماه سال 1387 دومين کنفرانس (CPOII) در کشور ايران برگزار شد و سومين کنفرانس (CPO3) در تاريخ 19-21 مرداد ماه سال 1390 در کشور قزاقستان برگزار شده است.

از جمله پروتکل هاي الحاقي به کنوانسيون تهران، پروتکل «آمادگي و همکاري منطقه اي در مقابله با سوانح آلودگي نفتي» با هدف مقابله با آلودگي هاي نفتي در اثر سوانح دريايي است. پروتکل ديگري که به اين کنوانسيون الحاق شده است، پروتکل «ارزيابي اثرات محيط زيستي فرامرزي» با هدف انجام مطالعات ارزيابي اثرات محيط زيستي پيش از اجراي طرح هاي بزرگ و با هدف پديد آمدن اثرات فرامرزي است. همچنين، پروتکل «آلودگي ناشي از منابع و فعاليته اي با منشا خشکي» با هدف کاهش آلودگي درياي خزرناشي از منابع مستقر در خشکي که بيشتر آلودگي ها از طريق رودخانه ها به دريا مي رسد از ديگر پروتکل هايي است که در اين کنوانسيون مطرح شد و مورد پذيرش قرار گرفت.

در نهايت، پروتکل «تنوع زيستي»  که با هدف حفاظت گونه اي و حفاظت از زيستگاهها در درياي خرز به تصويب حاضران رسيد.

همچنين، تدوين پروتکل «آبزيان درياي خزر» از مدتها قبل در دستور کار کنوانسيون  قرار گرفته و مورد موافقت همه کشورها به جز روسيه درآمده است.

در اين کنوانسيون کارگروه هاي علمي- تخصصي نيز برگزار شده است.

مهمترين اهداف اين کنوانسيون را توسعه مديريت منبع زنده آبزي بر پايه حفاظت اکوسيستمي، کاهش گونه هاي مهاجم و افزايش توليد مثل ماهيان درياي خزر را تشکيل مي دهد. از ديگر اهداف اين کنوانسيون، حفاظت از زيستگاه ها و افزايش مشارکت جوامع ساحلي در حفاظت از منابع آبزي درياي خزر است.

چهار کار گروه هاي فني – تخصصي در راستاي اهداف کنواسيون تشکيل شده است. کارگروه فني مديريت اکوسيستمي منابع آبزي، کارگروه فني تهيه فهرست مناطق تخم ريزي ماهيان و کارگروه فني تهيه فهرست و ارزيابي مناطق عبور ماهيان از جمله آنها هستند.

همچنين گروه کاري برنامه پايش محيط زيستي از ديگر مواردي است که براي اين کنوانسيون در نظر گرفته شده بود. 

از جمله رويکردهاي اين کارگروه، انتخاب نماينده اي به عنوان مشاور امور ساحل (Coastal Advisor)  در هر کشور که مسئوليت اصلي شان تقويت فعاليت هاي محيط زيستي گروه هاي مردمي و افزايش مشارکت عمومي در رابطه با حفاظت از محيط زيست درياي خزر است.

يکي از راه هاي تقويت مشارکت گروه هاي ذي نفع، اختصاص کمک هاي کوچک معادل و تسهيلات خرد محيط زيستي است.

درياچه اي با 130 ورودي طبيعي

به گزارش سبز پرس، درياي خزر بزرگترين درياچه جهان است. طول آن تقريبا  1200 کيلومتر است و عرض آن از  466 کيلومتر تا 204 کيلومترمتغير است. سطح آن حدود  27 متر پايين تر از سطح درياهاي آزاد ست که با نوسانات سطح آب درياي خزر اين عدد در طول زمان تغيير مي کند.

اين درياچه که به علت وسعت آن دريا نيز گفته مي شود داراي  قسمت کم عمق شمالي با عمق متوسط حدود 5 متر، قسمت مياني با عمق متوسط 190 متر و قسمت عميق جنوبي با عمق بيشينه 250 متراست که به دليل عمق زياد آب در بخش جنوبي يعني سواحل ايران بيشترين حجم آب (65.6 درصد) اين دريا در بخش جنوبي قرار دارد.

حدود 130 رود کوچک و بزگ به خزر مي ريزند. بزرگترين آنها رودخانه ولگا ست که از قسمت شمالي خزر به دريا مي ريزد. بيش از 90 درصد از آب هاي شيريني که به داخل خزر مي ريزند از سه رود ولگا (80 درصد)، کورا (6 درصد) و اورال (5 درصد) تامين مي شود و کمتر از 5 درصد آب درياي خزر از رودخانه هاي ايران تامين مي شود.

مهمترين رودخانه‌هاي منتهي به خزر ولگا، اورال، اترک، سولاک، سمور، کورا و سفيدرود هستند.

زيستگاه 300 گونه آبزي و يک پستاندار

تنوع زيستي درياي خزر ناشي از تاريخ طولاني و انزواي جغرافيايي آن است. تعداد جانوران آبزي بومي، که بيش از 300 گونه است، بسيار چشمگير است. اين دريا  داراي 114 گونه , 63 زيرگونه و 14 گونه از كمياب ترين ماهيان جهان است که تعدادي از آنها برا ي تخم ريزي از درياي خزر به رودخانه ها مهاجرت مي کنند. شناخته شده ترين گونه از اين ماهيان شش گونه و زير گونه ازماهي هاي خاوياري هستند، که از قرن ها قبل منبع اقتصادي با ارزشي محسوب مي شوند.

فک بومي درياي خزر تنها پستانداري است که در درياي خزر زندگي مي کند.

تالاب هاي ساحلي و گودال هاي کم عمق موقتي و دائمي که، بسياري از آن ها شورهستند، انواع گوناکوني از پرندگان را جذب مي کنند. در کل سال در درياي خزر و اطراف آن، پرندگان فراوانند، و شمار آنها طي فصول مهاجرت، بسيار افزايش مي يابد.

دريايي از مشکلات، پيش روي خزر

اما درياي خرز با همواره با مشکلاتي روبرو بوده است. نوسانات درياي خزر، استفاده بي‌رويه از منابع زير بستر دريا و آلودگي‌هاي آلي ناشي از آن و کاهش ذخاير ماهيان خاوياري از جمله اين موارد است.

همچنين، تهديدهاي تنوع زيستي، ورود گونه هاي مهاجم، بيماري «نکروز عصبي» ماهي «کفال طلايي» و فقدان تبادل آمار و اطلاعات و همکاري‌هاي علمي بين کشورهاي حاشيه درياي خزر از ديگر مشکلاتي است که در مسئله درياي خزر با آن روبرو هستيم.

به منظور کاهش تهديدات درياي خزراقدامات مهمي در سطح منطقه و توسط سازمان ملل و ارگان هاي بين المللي صورت گرفته است.

لازم الاجرا شدن کنوانسيون حفاظت محيط زيست درياي خزر براي کشورهاي ساحلي در سطح منطقه و اجراي فاز يک و دو برنامه محيط زيست درياي خزر از جمله اين اقدامات است.

مرکز ملي مطالعات و تحقيقات درياي خزر در سطح ملي به کنترل مستمر و منظم نوسانات درياي خزر و ارايه راهکارهاي لازم به منظور همزيستي مسالمت آميز با دريا دست زده است. اين مرکز شناسايي مناطق آسيب‌پذير ساحل در مقابل مخاطرات دريايي و ايجاد بانک اطلاعات آب و هواشناسي و داده‌هاي مورفولوژيک درياي خزررا نيز در دستور کار خود قرار داده است

از سوي ديگر، مرکز ملي مطالعات و تحقيقات درياي خزر، براي  احداث ايستگاه‌هاي دريايي به منظور تهيه داده‌هاي پايه پارامترهاي دريايي برنامه‌ريزي کرده است.

همچنين،  در تاريخ بيستم مردادماه 1390 با حضور وزراي محيط زيست کشورهاي حاشيه درياي خزر  پروتکل جلوگيري از آلودگي درياي خزر به امضاء رسيد.

منبع : سبزپرس