محیط زیست و مشکلات ان در جهان

كنوانسيون رامسر ( ميثاق بين المللي حفاظت از تالابها )

هر چند در حال حاضر عليرغم وجود ميثاقهاي بين المللي محيط زيستي، اکوسيستم هاي طبيعي و انسان ساخت با انواع مشکلات روبرو هستند ، ولي اگر همين تعداد محدود از توافق و قراردادهاي بين المللي زيست محيطي وجود نداشت عمل حفاظت و نگهداري از محيط زيست به مراتب مشكل تر از آنچه امروز با آن مواجه هستيم، مي بود.

قوانين و معاهدات بين المللي پايه اجرا و بعمل درآوردن اصول و قوائد زيست محيطي در سطح جهاني مي باشند. آنها نه تنها استانداردهاي جهاني را تعيين ميكنند بلكه صرف وجود آنها در صحنه جهاني اغلب دولتها را به امضا معاهدات و يا تدوين قوانين داخلي خود ترغيب مي کنند.

كنوانسيون رامسر قديمي ترين معاهده بين المللي، با تاکيد بر حفاظت از طبيعت در جهان است. آغاز آن در دوم ماه فوريه 1971 ( 13 بهمن 1349) در شهر ايراني رامسر بوده که كنوانسيون نام خود را از اين شهراقتباس کرده است. كنوانسيون رامسر در سال 1975 جنبه قانوني يافت. اين معاهده 158 كشور عضو را ملزم به تعيين و حفظ تالابهاي با اهميت بين المللي و تشويق به استفاده خردمندانه از آنها مي نمايد . بيش از 1700سايت با مساحت کل حدود 150 ميليون هکتار در حال حاضر در اين کنوانسيون به ثبت رسيده اند( آمار سال 2008).

گرچه نام رسمي كنوانسيون : “ كنوانسيون تالابهاي بين المللي بويژه به عنوان زيستگاه پرندگان آبزي “ يا به اختصار“ كنوانسيـون تالابهـا ( رامسـر، ايــران ، 1971) “ نوشتـه مي شـود، ولي به طور معمول به “ كنوانسيون رامسر “ شهرت دارد.

اين کنوانسيون بر حفاظت و بهره برداري معقول از تالابها به خصوص در جهت فراهم ساختن زيستگاهي براي پرندگان آبزي تأكيد مي كند. طي گذشت سالها، كنوانسيون گستره نگرش خود را چنان افزايش داده كه تمام ابعاد حفاظت و بهره برداري معقول و پايدار از تالابها را در بر مي گيرد و تالابها را در زمره اکوسيستمهايي مي داند که در حفاظت از تنوع زيستي و رفاه جامعه بشري اهميت فوق العاده اي دارند. به همين دليل بعدها کنوانسيون نام خود را به : "کنوانسيون حفاظت از تالابها " تغيير داد.

قدرت اثر هر معاهده فقط به اندازه ضعيف ترين عضو آن است. كنوانسيون رامسر نيز از اين موضوع مستثني نمي باشد. اگر قرار بر اين باشد كه تالابهاي در معرض تهديد جهان حفظ شوند, اعضاء فعلي بايست الزامات كنوانسيون را جدي تر بگيرند و كشورهاي بيشتري, بدون تاخير, به عضويت اين کنوانسيون در آيند.

كنوانسيون رامسر باعث دست آوردهاي قابل توجهي در حفاظت از تالابها شده است اما حفاظت و نگهداري، ايده ال هاي شكننده اي هستند و ما بايد دائما" هوشيار باشيم تا اطمينان حاصل كنيم كه تمام موافقتنامه ها، معاهدات، قوانين و كنوانسيون هاي زيست محيطي با شدت و حدت پيگيري شوند.

معيارهاي جديد كنوانسيون رامسر مربوط به شناسايي تالابهاي با اهميت بين المللي

گروه A از معيارها : مكانهاي شامل انواع تالاب شاخص، كمياب يا منحصر بفرد

معيار 1 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که شامل نمونه اي طبيعي يا تقريبا" طبيعي از انواع تالابهاي شاخص، كمياب يا منحصر بفرد باشد که در جغرافياي زيستي مربوطه يافت مي شود.

گروه B از معيارها : مكانهاي داراي اهميت بين المللي براي حفظ تنوع زيستي.

معيارهاي در ارتباط با گونه ها و جوامع اكولوژيكي

معيار 2 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که بتواند گونه هاي آسيب پذير يا در خطر انقراض يا در خطر انقراض بحراني و يا جوامع اكولوژيكي در معرض تهديد را پشتيباني كند.

معيار 3 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که بتواند جمعيتهايي از گياه يا جانور كه براي حفظ تنوع زيستي يك منطقه جغرافيائي زيستي خاص اهميت دارند را پشتيباني كند.

معيار 4 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود اکر گونه هاي گياهي يا جانوري را پشتيباني كند كه در مرحله بحراني از چرخه زيستي خود قرار دارند و يا در طي شرايط نامساعد تأمين پناه نمايد.

- معيارهاي ويژه براساس پرندگان آبي

معيار 5 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود که بتواند دائما“ حداقل 20000 پرنده آبي را پشتيباني كند.

معيار 6 : تالابي بايد از نظر بين المللي با اهميت تلقي شود اگر دائما“ 1% افراد جمعيت يك گونه يا زيرگونه از پرندگان آبي را پشتيباني كند .

- معيارهاي ويژه براساس ماهيها

معيار 7 : تالابي از نظر بين المللي بااهميت تلقي مي شود اگر بتواند سهم قابل توجهي از زيرگونه، گونه يا خانواده، مراحل زيستي، ‌فعل و انفعال گونه ها و/يا جمعيت هايي از ماهيان بومي را پشتيباني كند كه نشانگر فوائد و يا ارزشهاي تالاب باشد و بنابراين در تنوع زيستي جهاني مؤثراست.

معيار 8 : تالابي بايد از نظر بين المللي بااهميت تلقي شود که بتواند براي ماهيان منبع مهم غذايي، ‌محل تخم ريزي، محل پرورش نوزادان و يا مسير مهاجرتي باشد كه نسل ماهي ها چه درحريم تالاب ويا محل ديگر به آن وابسته باشد.

معيارهاي قديم كنوانسيون رامسر مربوط به شناسايي تالابهاي با اهميت بين المللي

1 . معيارهاي مربوط به تالابهاي معرف و منحصر بفرد

يك تالاب حائز اهميت بين المللي شناخته مي شود اگر:

a – نمونه شاخص و به ويژه خوب از يك تالاب طبيعي يا تقريبا" طبيعي که معرف يک منطقه جغرافياي زيستي مناسب باشد.

b – نمونه شاخص و به ويژه خوب از يك تالاب طبيعي يا تقريبا" طبيعي بوده که در بيش از يك منطقه جغرافياي زيستي مشترک باشد.

c - به عنوان يك نمونه شاخص و به ويژه خوب از تالابي باشد كه نقش هيدرولوژيكي، بيولوژيکي يا اکولوژيکي اساسي در عملکرد طبيعي يک حوزه آبريز عمده رودخانه يا سيستم ساحلي ايفا كند، به خصوص هنگامي که در يک موقعيت فرامرزي قرار گرفته باشد.

d – نمونه اي از تيپ ويژه اي از تالاب كمياب يا غير متعارف در منطقه جغرافياي زيستي مربوطه باشد.

2 . معيارهاي عمومي بر اساس گياهان يا جانوران

يك تالاب در صورتي داراي اهميت بين المللي تلقي مي گردد که:

a - شامل مجموعه قابل توجهي از گونه ها يا زير گونه هاي نادر، ‌آسيب پذير يا در خطر انقراض از گياهان يا جانوران يا تعداد قابل ملاحظه اي از افراد يك يا چند گونه نادر، ‌آسيب پذير يا در خطر انقراض باشد. 

b - به واسطه كيفيت و خصوصيات خاص فون و فلور خود داراي ارزش ويژه اي براي نگهداري تنوع ژنتيكي و اكولوژيكي يك منطقه باشد. 

c - به عنوان زيستگاه گياهان يا جانوران در مرحله بحراني از چرخه زيستي آنها ارزش ويژه اي داشته باشد.

d - براي يک يا بيش از يک گونه يا جامعه گياه يا جانور آندميک(بومي) ارزش ويژه اي داشته باشد.

3 . معيار ويژه براساس پرندگان آبزي

يك تالاب در صورتي داراي اهميت بين المللي تلقي مي گردد که:

a - به طور منظم 20000 پرنده آبزي را در خود نگهداري كند.

b - به طور منظم تعداد قابل ملاحظه اي از افرادي كه متعلق به گروههاي ويژه پرندگان آبزي ،که شاخص ارزشها، حاصلخيزي يا تنوع تالاب باشد، را حمايت و نگهداري كند.

c - در شرايطي که داده هاي جمعيتي در دسترس باشد، به طور منظم 1 % افراد جمعيت يك گونه يا زيرگونه از پرندگان آبزي را حمايت و نگهداري كند.

4 . معيارهاي ويژه بر اساس ماهيان

يك تالاب در صورتي داراي اهميت بين المللي تلقي مي گردد که:

a - سهم قابل توجهي از زيرگونه، گونه يا خانواده، مراحل زيستنامه، ‌فعل و انفعال گونه ها و يا جمعيت هايي از ماهيان بومي را پشتيباني كند كه نشانگر فوائد و يا ارزشهاي تالاب هستند و بنابراين در تنوع زيستي جهاني موثرند.

b - بتواند براي ماهيان منبع مهم غذايي، ‌محل تخم ريزي، محل پرورش نوزادان و يا مسير مهاجرتي باشد، كه نسل ماهي ها چه درحريم تالاب ويا محل ديگر به آن وابسته باشد.

جدول تطبيق معيارهاي قديم شناسايي تالابهاي با اهميت بين المللي با معيارهاي جديد

معيار جديد معيار قديم

1 1a, 1b, 1d

2 2a,

3 2b

4 2c

5 3a

6 3c

7 4a

8 4b

انواع تالابها

انواع تالاب با توجه به تعريف کنوانسيون رامسر در جدول زير ارائه شده اند:

توضيح نوع کد

تالابهاي دريايي و ساحلي

در بيشتر موارد با عمق کمتر از شش متر در جذر پايين،

شامل خليجهاي دريايي و خورها

آبهاي دريايي كم عمق دائمي A

شامل بسترهاي کتانجک، بسترهاي چمن دريايي و علفزارهاي استوايي دريايي

بسترهاي دريايي زير جذر و مدي B

آبسنگهاي مرجاني C

شامل جزاير دور ازساحل صخره اي و پرتگاههاي دريايي

سواحل دريايي صخره اي D

شامل نواره هاي ساحلي دماغه ها و جزيركچه هاي شني: شامل شبكه هاي ماهور و تپه هاي خاکه زغال سنگ مرطوب

سواحل ماسه اي، قلوه سنگي يا سنگريزه اي E

آبهاي دائمي مصبها و شبکه هاي مصبي دلتاها آبهاي مصبيf

پهنه هاي گلي، ماسه اي يا شور بين جذر و مدي G

شامل نمکزارها، علفزارهاي شور، کفه هاي نمکي شامل علفزارهاي جذر و مدي آب شور و آب شيرين

ماندابهاي بين جذر و مدي H

شامل باتلاقهاي مانگرو و نيپاه و جنگلهاي باتلاقي آب شيرين جذر و مدي

تالابهاي مشجر بين جذر و مدي I

كولابهاي لب شور تا شور با حداقل يک اتصال به نسبت باريک به درياكولابهاي لب شور و شور ساحلي J

شامل کولابهاي دلتايي آب شيرين كولابهاي آب شيرين ساحلي K

غارهاي آهکي و ديگر سيستمهاي هيدرولوژيک زيرزميني، دريايي/ ساحلي Zk(a)

تالابهاي داخل خشكي

دلتاهاي درون خشكي دائمي L

شامل آبشارها

رودخانه ها ، نهر ها و حوزه هاي دائمي m

رودخانه هاي فصلي/ادواري/نامنظم، جويبارها و نهرها N

(بزرگتر از هشت هکتار) شامل درياچه هاي U شکل بزرگ درياچه هاي آب شيرين دائمي O

(بزرگتر از هشت هکتار)شامل درياچه هاي بوجود آمده در دشتهاي سيلابي درياچه هاي آب شيرين فصلي/ادواري P

درياچه هاي شور، لب شور و قليايي دائمي Q

درياچه ها و دشتهاي شور، لب شور و قليايي فصلي/ادواري R

ماندابها و حوضچه هاي شور، لب شور و قليايي دائمي Sp

ماندابها و حوضچه هاي شور، لب شور و قليايي فصلي/ادواري Ss

حوضچه ها (کوچکتر از هشت هکتار)، ماندابها و باتلاقها بر خاک معدني، داراي پوشش گياهي پديدار که در غالب فصل رشد بن در آب باشند

ماندابها و حوضچه هاي آب شيرين دائمي Tp

بر خاک معدني قرار داشته، شامل چالابها، لجنزارها، علفزارهاي تحت سيلابهاي فصلي و ماندابهاي جگن خيز ماندابها و حوضچه هاي آب شيرين فصلي/ادواري Ts

شامل بته يا مردابهاي باز، باتلاقها و لشاب زارها

پيت زارهاي( تورب زار) غير مشجر U

شامل علفزارهاي آلپيني، آبهاي موقت ناشي از ذوب يخها تالابهاي آلپيني Va

شامل حوضچه هاي تندرايي، آبهاي موقت ناشي از ذوب يخها تالابهاي تندرا Vt

باتلاقهاي درختچه اي، ماندابهاي آب شيرين با پوشش درختچه اي چيره، درختزار غان برروي خاکهاي معدني

تالابها ي با پوشش درختچه اي چيره W

شامل جنگلهاي باتلاقي أب شيرين، جنگلهاي در معرض سيلابهاي فصلي، باتلاقهاي مشجر برروي خاکهاي معدني

تالابهاي آب شيرين با پوشش درختي Xt

جنگلهاي باتلاقي پيت زاري

پيت زارها با پوشش جنگلي Xp

چشمه هاي آب شيرين و واحه ها Y

تالابهاي زمين گرمايي مشتمل بر بعضي از تالابهاي دشتهاي سيلابي Zg

داخل خشکي غارهاي آهکي و ديگر سيستمهاي هيدرولوژيک زيرزميني Zk(b)

تالابهاي مصنوعي

۱- مانند ماهي و ميگو استخرهاي پرورش آبزيان

۲ - (معمولا" کوچکتر از 8 هکتار) شامل استخرهاي کشاورزي و دامداري و مخازن کوچک استخرها

۳ - شامل كانالهاي أبياري و مزارع برنج اراضي تحت آبياري

۴ - شامل مراتع و علفزارهاي مرطوب برايمصارف گله داري يا تحت استفاده متمرکز اراضي كشاورزي تحت تاثير سيلابهاي فصلي

۵ - حوضچه هاي نمک، نمکزار ها و غيره سايتهاي بهره برداري نمك

۶ - (معمولا" بزرگتر از 8 هکتار) منابع و مخازن آب، آب بندهاو سدها مناطق ذخيره آب

۷ - گودالهاي برداشت رس و ماسه و حوضچه هاي کان کني. مكان هاي گودبرداري و حفاري

۸ - مزارع تصفيه فاضلاب، حوضچه هاي ته نشيني و هوادهي و غيره مناطق تصفيه فاضلاب

۹ - آبراهه ها، كانالهاي زهکشي و جوي ها

انسان ساخت غارهاي آهکي و ديگر سيستمهاي هيدرولوژيک زيرزميني Zk(c)

منبع : www.irandoe.org