محیط زیست و مشکلات ان در جهان

اتش سوزی در جنگل :

آتش سوزی در جنگل بخاطر موقعیت مناطق جنگلی که اغلب محیطی باز می باشد، بصورت آزاد و بدون اینکه با مانعی برخورد کند انتشار پیدا می کند و به هر طرف پیشرفت کرده و در جهت های مختلف آتش سوزی ادامه پیدا می کند.

انواع آتش سوزی در جنگل

1- آتش سوزی خاک جنگل : معمولاً روی خاک جنگل لایه ای از مواد عالی خشک و مواد هوموس تشکیل می شود. این نوع آتش سوزی درست زیر لایه خارجی ادامه پیدا کرده و پیشروی می کند. بعضی وقتها به پوشش روی خاک نیز سرایت می کند و آتش سوزی پوشش جنگلی را سبب می شود و زیانهای زیادی را تحمیل می کند.

2- آتش سوزی پوشش سطح جنگل : سطح خاک جنگل را پوششی مرده و خشک بازمانده از گیاهان فرا گرفته است. این مواد اگر آتش بگیرند و بسوزند آتش سوزی پوششی روی خاک جنگل را بوجود می آورد که این نوع آتش سوزی بیشترین خسارات را به جنگل وارد می کند چون به تنه درختان نیز سرایت کرده و سبب آتش سوزی های بزرگ می شود. تمام آتش سوزی های جنگل با این نوع آتش سوزی شروع می شود ولی خصوصیت آتش سوزی های پوشش جنگل را حفظ می کند.

3- آتش سوزی تاج درختان : این نوع آتش سوزی بیشتر قسمتهای بالا و تاج را شعله ور می کند. این تیپ آتش سوزی بیشتر با آتش سوزی پوشش سطح جنگل شروع شده و بعد به تنه و قسمتهای بالایی سرایت کرده و آتش سوزی های تاج درختان را بوجود می آورند.

این نوع آتش سوزی به دو گروه ذیل تقسیم می گردد :

1- آتش سوزی مستقل : که مستقیماً از تاج درختی به تاج درختان دیگر سرایت کرده و خیلی زود توسعه پیدا میکند. این نوع آتش سوزی در جنگلهای سوزنی برگ بخاطر وجود ماده صمغی در سوزنی برگها انتشار سریعی دارد. همچنین با گرم شدن میوه های رسیده کاج و انفجار، این میوه ها از شاخه با سرعت جدا شده و به مناطق دورتر از تاج درخت پرش می کنند که این پرش تا حدود 200 متر نیز می رسد. بهمین سبب در این نوع جنگلها، آتش برها را باید به عرض 150 تا 200 متر طراحی کرد.

2- آتش سوزی غیر مستقل : این نوع آتش سوزی در اثر حریق سطحی و سوختن شاخه های خشک و لاشه برگها و تولید حرارت زیاد و انتقال این حرارت بطرف بالا سبب مشتعل شدن تاج درختان می گردد.

عوامل زیادی در توسعه و شدت حریق در جنگلها اثر گذار هستند که از مهمترین آنها می توان به موارد ذیل اشاره کرد.

1- مواد سوختنی موجود در جنگل : هرچقدر مواد خشک و سوختنی بیشتر باشد شدت انتشار آتش نیز به همان نسبت زیاد می شود. ضمناً پیوستگی و یا پراکندگی این مواد نیز در انتشار آتش نقش مهمی دارند.

2- رطوبت مواد سوختنی : عوامل مختلف جوی مانند بارندگی، درجه حرارت پایین و مقدار رطوبت موجود در منطقه اثرات مهمی در جلوگیری و انتشار آتش سوزی دارند.

3- وزش باد : باد اگر از نواحی خشک وزیده شود بعلت نداشتن بخار آب و نداشتن رطوبت کافی در توسعه آتش سوزی اثر مستقیمی خواهد داشت. همچنین وجود بادهای شدید بخصوص اگر در جهت های مختلفی باشد در انتشار شدت آتش نقش مهمی بازی می کند.

4- موانع طبیعی محل : در جاهایی که زمین مسطح است انتشار و گسترش آتش سوزی شدید و در اراضی دارای پستی و بلندی و موانع طبیعی پیشرفت آتش سوزی نامنظم و کند می باشد. همچنین ارتفاع منطقه از سطح دریا و شیب منطقه فاکتورهای مهمی در توسعه آتش می باشند.

5- پوشش جنگل : انبوهی تاج درختان بخاطر عدم تبخیر سبب افزایش رطوبت جو و در نتیجه تقلیل آتش سوزی می گردد.

6- درجه حرارت هوا : حرارت مواد سوختنی در توسعه حریق موثر است زیرا برای مشتعل شدن به حرارت کمتری احتیاج دارند.

فوائد آتش سوزی

در بعضی از موارد بخاطر بعضی از عوامل مفید، جنگل بصورت حریق کنترل شده به آتش کشیده می شود. از این عوامل مفید می توان به از بین رفتن بیماری ها و قارچ های موجود، بالا رفتن مواد آلی خاک جنگل و همچنین جایگزینی گونه های برتر و مفید در آن منطقه جنگلی اشاره نمود.

علل آتش سوزی در جنگل را می توان در گروه های ذیل تقسیم بندی نمود :

1- حریق های عمدی که بوسیله انسان ایجاد می شود.

2- آتش سوزی در اثر بی احتیاطی

3- آتش سوزی های خود بخود

پیشگیری، اقدامات و راههای مبارزه با آتش سوزی

1- کشف آتش سوزی : آتش سوزی هرچقدر سریعتر کشف شود، خاموش کردن آن آسان تر و راحت تر خواهد بود.

2- ایجاد جاده های حمل و نقل : بوسیله جاده ها ماشین های آب پاچ آتش نشانی می توانند به راحتی به عمق جنگل رفته و قبل از انتشار آتش، بموقع آن را خاموش کنند.

3- احداث حریق شکن ها : عبارتند از یک سد طبیعی یا مصنوعی که قبل از بروز حریق بمنظور متوقف ساختن آتش سوزی و جلوگیری از پیشروی آتش باید ساخته شوند.

4- بکاربردن مواد شیمیایی در خاموش کردن جنگل : بکارگیری مواد شیمیایی مانند بوراکس نتیجه خوبی در خاموش کردن آتش سوزی در جنگل دارد. این ماده شیمیایی را در آب حل کرده و معمولا با هلیکوپتر و یا هواپیماهای مخصوص آب پاچ بر روی مناطقی که آتش سوزی شدت دارد می پاچند.

تبلیغات و بالا بردن فرهنگ جنگل و مرتع، امری حیاتی در حفاظت از منابع طبیعی می باشد.

نویسنده :

احسان دبیری

منبع :

زیست بوم