محیط زیست و مشکلات ان در جهان

کنوانسیون وین برای حفاظت از لایه اوزون :

طرفهاي اين كنوانسيون :

با علم به اثر بالقوه زيان آور دگرگوني هاي لايه اوزون بر زندگي انسان و محيط زيست،

 با تذكار مقررات مربوط در اعلاميه كنفرانس سازمان ملل درباره محيط زيست انسان و به ويژه اصل 21، كه پيش بيني كرده است طبق منشور ملل متحد و اصول حقوق بين الملل، دولتها كاملاً حق دارند تا در چهارچوب مقررات محيط زيستي خود از منابع خود بهره برداري كنند، و نيز مسئولند تضمين كنند كه فعاليتهاي انجام شده در حيطه صلاحيت يا كنترل آنها موجب زيان به محيط زيست كشورها يا مناطق خارج از محدوده صلاحيت ملي آنها نباشد.

 با توجه به اوضاع و احوال و شرايط خاص كشورهاي در حال توسعه، با توجه به كارها و مطالعات در حال انجام در سازمان هاي ملي و بين المللي و به ويژه طرح جهاني اقدام درباره لايه اوزون مربوط به برنامه محيط زيست سازمان ملل، و نيز با توجه به تدابير احتياطي براي حفظ لايه اوزون كه در سطوح ملي و بين المللي تاكنون اتخاذ شده است، با علم به اين كه اقدامات براي حفاظت لايه اوزون از گزند دگرگوني هاي ناشي از فعاليت هاي انسان مستلزم همكاري و اقدامات بين المللي است و بايد مبتني بر ملاحظات علمي و فني مربوط باشد،

 و نيز با علم به نياز به پژوهش بيشتر و مطالعات منظم به منظور توسعه دانش علمي مربوط به لايه اوزون و اثرات زيان آور احتمالي ناشي از تغييرات آن، با تصميم براي حفظ بهداشت انسان و محيط زيست در مقابل اثرات سو ناشي از تحولات لايه اوزون، به نحو ذيل توافق نموده اند:

ماده 1
تعاريف از نظر اجراي اين كنوانسيون :
1-    لايه اوزون به معني لايه اوزون جوي واقع در سطح فوق از لايه مرزي سياره زمين است.
2-    اثرات سوء به معني تغييرات در محيط فيزيكي يا بيوتا از جمله تغييرات اقليمي است كه بر سلامت انسان يا بر تركيب، قابليت كسب مجدد نيرو و حاصلخيزي اكوسيستم هاي طبيعي يا مصنوعي و يا بر مواد مفيد براي انسان اثرات زيان آور جدي دارد.
3-    تكنولوژي يا تجهيزات جايگزين يعني تكنولوژيها يا تجهيزاتي كه استفاده از آنها كاهش يا از بين بردن كامل پخش اجسامي را كه اثرات بالفعل و يا بالقوه سوء بر لايه اوزون دارند امكان پذير مي سازد.
4-    اجسام جايگزين  يعني اجسامي كه اثرات سوء بر لايه اوزون را كاهش مي دهند، از بين مي برند و يا از بروز آنها جلوگيري مي نمايند.
5-    غير از مواردي كه در متن به گونه اي ديگر تصريح شده باشد طرف ها و اعضا و امضاكنندگان  اين كنوانسيون به نحو مترادف به كار رفته اند.
6-    سازمان يكپارچه سازي اقتصادي منطقه اي يعني سازماني كه به وسيله دولتهاي منطقه معيني تشكيل شده است و نسبت به امور موضوع اين كنوانسيون يا پروتكل هاي مربوط به آن واجد صلاحيت بوده و قانوناً مجاز مي باشد كه طبق آيين نامه هاي داخلي خود اسناد مربوطه را امضا، تصويب، قبول و تأييد نموده و يا به اسناد مربوطه ملحق گردد.
7-    پروتكل ها به معني پروتكل هاي اين كنوانسيون مي باشند.

ماده 2

تعهدات كلي

1-       طرفها طبق مقررات اين كنوانسيون و پروتكل هاي معتبر كه عضويت آنها را دارا مي باشند، اقدامات لازم را به منظور حفظ سلامت انسان و محيط زيست در قبال اثرات بالفعل و يا بالقوه سوء ناشي از فعاليت هاي انسان كه لايه اوزون را دگرگون مي سازند يا ممكن است دگرگون سازند، معمول خواهند داشت.
2-    بدين منظور طرفها بر حسب امكانات در دسترس و توانايي هاي خود اقدامات زير را معمول خواهند نمود:
الف – همكاري از طريق مشاهدات، پژوهش و مبادله اطلاعات منظم جهت فهم بهتر و ارزيابي اثرات فعاليتهاي انسان بر لايه اوزون و اثرات تغييرات لايه اوزون بر سلامت انسان و محيط زيست.
ب – اتخاذ تدابير مناسب قانوني و اداري و همكاري در هماهنگ سازي خط مشي هاي شايسته جهت كنترل، تحديد، تقليل يا جلوگيري از فعاليت هاي انساني تحت اختيار و كنترل آنان، هر گاه تشخيص داده شود كه اين فعاليت ها يقيناً و يا احتمالاً موجد اثرات سوئي هستند كه از دگرگوني يا دگرگوني محتمل لايه اوزون ناشي مي گردد.
ت – همكاري در تدوين اقدامات، رويه ها و ضوابط مورد توافق جهت اجراي اين كنوانسيون، به منظور تصويب پروتكل ها و الحاقيه ها.
ث – همكاري با ارگان هاي ذيصلاح بين المللي جهت اجراي مؤثر اين كنوانسيون و پروتكل هايي كه عضو آنها مي باشد.
3-           مقررات اين كنوانسيون به هيچ وجه به حق اعضا نسبت به اتخاذ تدابير داخلي، طبق قوانين بين المللي، علاوه بر آنهايي كه در بندهاي 1 و 2 فوق بدان اشاره شده است، لطمه وارد نمي سازد و نيز تأثيري در اقداماتي كه تا كنون يكي از اعضا كنوانسيون انجام داده است نخواهد داشت، مشروط به اين كه اين تدابير و اقدامات با تعهداتشان به موجب اين كنوانسيون مغاير نبوده باشد.
4-           اجراي اين ماده مبتني بر ملاحظات علمي و فني مربوطه خواهد بود.
 
ماده 3

پژوهش و مشاهدات سيستماتيك

1-  اعضا تعهد مي نمايند كه هنگام اقتضا انجام پژوهش و ارزيابي هاي علمي را در خصوص موارد ذيل مستقيماً و يا از طريق ارگانهاي ذيصلاح بين المللي آغاز كنند يا در مورد آنها همكاري نمايند:
الف – فرآيندهاي فيزيكي و شيميايي كه ممكن است لايه اوزون را تحت تاثير قرار دهند.
ب – تندرستي انسان و اثرات ديگر زيست شناسي ناشي از دگرگوني هاي لايه اوزون، به ويژه اثرات معلول تغييرات در تشعشعات ماوراء بنفش خورشيد كه داراي اثرات زيست شناسي مي باشد.
ت – اثرات اقليمي ناشي از دگرگوني هاي لايه اوزون.
ت – اثرات حاصل از هر گونه دگرگوني لايه اوزون و از هر گونه تغيير تبعي در تشعشعات بر مواد طبيعي و صنعتي مفيد براي انسان.
ث – اجسام، رويه ها، فرآيندها و فعاليت هايي كه ممكن است بر لايه اوزون اثر بگذارند، و اثرات جمعي آنها.
ج – اجسام و تكنولوژي هاي جايگزين.
چ – امور اجتماعي، اقتصادي مربوط.
و آنچه كه در الحاقيه هاي شماره 1 و 2 تشريح شده است.
2-  اعضا تعهد مي نمايند كه هنگام اقتضا مستقيماً يا از طريق ارگانهاي ذيصلاح بين المللي و با توجه كامل به قوانين داخلي خود و فعاليت هاي جاري در سطوح ملي و بين المللي برنامه هاي مشترك يا تكميلي جهت بررسي سيستماتيك وضع لايه اوزون و ساير عوامل مربوط، كه در الحاقيه شماره 1 شرح داده شده است، برقرار نموده و يا گسترش دهند.
3-  اعضا متعهد مي شوند كه مستقيماً يا از طريق سازمانهاي ذيصلاح بين المللي در مراقبت نسبت به جمع آوري، ارزيابي و انتقال اطلاعات پژوهشي و مطالعاتي از طريق مراكز ذيربط اطلاعاتي جهان به طور منظم و به موقع همكاري نمايند.

ماده 4

همكاري در زمينه هاي حقوقي، علمي و فني

1-  اعضا مي بايستي مبادله اطلاعات علمي، فني، اجتماعي، اقتصادي، تجاري وحقوقي مربوط به اين كنوانسيون را كه در الحاقيه شماره 2 با تفصيل بيشتر ذكر شده است تسهيل و ترغيب نمايند. اين گونه اطلاعات در دسترس سازمانهاي مورد توافق اعضا قرار خواهند گرفت. چنانچه تأمين كننده اطلاعات آنها را محرمانه اعلام كرده باشد، هر يك از سازمانهاي دريافت كننده اطلاعات بايد در عدم افشاي اطلاعات مزبور مراقبت و آنها را به نحوي ضبط و ربط نمايد كه قبل از قرار دادن آنها در دسترس همه اعضا جنبه محرمانه بودن آنها ملحوظ و مراعات گرديده باشد.
2-  اعضا بايد طبق قوانين و مقررات و عرف داخلي خود و به ويژه با در نظر گرفتن نيازهاي كشورهاي در حال توسعه در پيشبرد توسعه و انتقال تكنولوژي و دانش مستقيماً يا از طريق سازمانهاي بين المللي ذيصلاح، همكاري نمايند. اين همكاري بايد بخصوص از طريق ذيل انجام گردد:
الف – تسهيل در كسب تكنولوژي هاي جايگزين توسط طرف هاي ديگر.
ب – تأمين اطلاعات در خصوص تكنولوژيها و تجهيزات جايگزين و فراهم آوردن دستورالعمل ها و جزوه هاي راهنماي خاص آنها.
ت – تأمين تجهيزات و امكانات لازم براي پژوهش و مطالعات سيستماتيك.
ث – آموزش مناسب پرسنل علمي و فني.

ماده 5

انتقال اطلاعات

اعضا مي بايستي در چهارچوب روش و مقاطع زماني تعيين شده در جلسات اعضاي اسناد خاص، اطلاعات مربوط به تدابير اتخاذ شده توسط خود را براي اجراي اين كنوانسيون و پروتكل هايي كه عضويت آنها را دارند، از طريق دبيرخانه به كنفرانس امضاكنندگان (مصوبه حاضر) موضوع ماده 6 آتي الذكر منتقل نمايند.

ماده 6

كنفرانس امضاكنندگان

1-  بدينوسيله يك كنفرانس امضاكنندگان تشكيل مي شود كه نخستين جلسه آن به وسيله دبيرخانه اي كه به طور موقت به موجب ماده 7، حداكثر يك سال پس از به اجرا درآمدن اين كنوانسيون، تعيين مي گردد، منعقد خواهد گرديد. بعد از آن جلسات عادي كنفرانس امضاكنندگان بايد به فواصل مرتب، كه توسط خود كنفرانس و در نخستين جلسه آن تعيين خواهد شد، منعقد مي گردد.
2-  تاريخ جلسات فوق العاده كنفرانس امضاكنندگان به تشخيص خود كنفرانس يا بر اساس درخواست كتبي هر يك از اعضا تعيين خواهد شد، مشروط به آنكه درخواست ظرف شش ماه بعد از ارسال توسط دبيرخانه مورد تاييد حداقل يك سوم اعضا قرار گيرد.
3-  كنفرانس امضاكنندگان مي بايستي به اتفاق آرا و آيين نامه هاي اجرايي و مالي براي خود و ارگانهاي فرعي كه ممكن است تشكيل دهد و همچنين مقررات مالي حاكم بر انجام وظيفه دبيرخانه را مورد موافقت و تصويب قرار دهد.
4-  كنفرانس امضاكنندگان مي بايستي در اجراي اين كنوانسيون مراقبت و نظارت مستمر اعمال نموده و علاوه بر آن مي بايستي:
الف – نحوه و فواصل زماني انتقال اطلاعات موضوع ماده 5 را تعيين نموده و اطلاعات مزبور و همچنين گزارشهاي تسليمي از طرف ارگان هاي فرعي خود را مورد بررسي قرار دهد.
ب – اطلاعات علمي مربوط به لايه اوزون، دگرگوني احتمالي آن و اثرات بالقوه چنين دگرگونيهاي را مورد بررسي قرار دهد.
پ – طبق ماده 2، در هماهنگي خط مشي ها، سياستها تدابير مناسب اتخاذ شده جهت تقليل و پخش و نشر موادي كه موجد دگرگوني لايه اوزون مي گردند، مساعدت و توصيه هاي لازم را در مورد اقدامات مربوط به اين كنوانسيون ارائه نمايند.
ت – طبق مواد 3 و 4 برنامه هايي براي پژوهش، مطالعات منظم، همكاري هاي علمي و تكنولوژي، مبادله اطلاعات و انتقال تكنولوژي و دانش، تدوين نمايند.
ث – طبق مواد 9 و 10، در صورت لزوم اصلاحيه هايي بر اين كنوانسيون و الحاقيه هاي آن مورد مطالعه و تصويب قرار دهند.
ج – اصلاح هر پروتكل و هر الحاقيه آن را مورد بررسي قرار دهند و در صورت اتخاذ تصميمي در اين زمينه، توصيه هاي خود را به طرفهاي ذيربط پروتكل ارائه دهند.
چ – طبق ماده 10، الحاقيه هاي اضافي به اين كنوانسيون را مورد بررسي و در صورت لزوم مورد تصويب قرار دهند.
ح – طبق ماده 8 پروتكل هايي را مورد بررسي و در صورت لزوم تصويب قرار دهند.
خ – به منظور اجراي اين كنوانسيون در صورت لزوم ارگانهاي فرعي تشكيل دهند.
د – هنگام اقتضا خدمات سازمانهاي بين المللي ذيصلاح و كميته هاي علمي به ويژه سازمان هواشناسي جهاني، سازمان بهداشت جهاني و همچنين كميته هماهنگ كننده مربوط به لايه اوزون را در پژوهش هاي علمي، مطالعات سيستماتيك و فعاليتهاي ديگر مربوط به اهداف كنوانسيون درخواست و حسب مورد از اطلاعات كسب شده از اين سازمانها و كميته ها استفاده نمايند.
ذ – هر گونه اقدامي اضافي را كه ممكن است براي نيل به اهداف اين كنوانسيون لازم گردد مورد توجه قرار دهند.
5-  سازمان ملل متحد، ارگانهاي تخصصي آن و سازمان بين المللي انرژي اتمي و نيز هر كشوري كه طرف اين كنوانسيون نيست، مي توانند نمايندگاني را به عنوان ناظر در جلسات كنفرانس امضاكنندگان داشته باشند، هر سازمان يا ارگان، واجد شرايط در زمينه هاي مربوط به حفظ لايه اوزون اعم از ملي و بين المللي، دولتي يا غيردولتي، كه تمايل خود را به اعزام نماينده به عنوان ناظر در كنفرانس امضاكنندگان به دبيرخانه اطلاع داده است، مي تواند در جلسات كنفرانس شركت نمايد، مگر آنكه حداقل يك سوم اعضاي حاضر با اين امر مخالفت ورزند. پذيرش و شركت ناظران تابع آيين نامه مصوب در كنفرانس امضاكنندگان خواهد بود.

ماده 7

دبيرخانه

1-  وظايف دبيرخانه به قرار ذيل خواهد بود:
الف – ترتيب دادن جلسات پيش بيني شده در موارد 6، 8، 9، 10 و تأمين خدمات مربوط به آنها.
ب – تهيه و ارسال گزارشهايي بر اساس اطلاعات دريافت شده طبق مواد 4 و 5 و نيز بر پايه اطلاعات حاصل از جلسات ارگانهاي فرعي كه به موجب ماده 6 تشكيل شده اند.
پ – انجام وظايف محوله به آن به موجب هر پروتكل.
ت – تهيه گزارش درباره فعاليت هايي كه در ايفاي وظايف خود به موجب اين كنوانسيون انجام داده است و ارائه آن گزارشها به كنفرانس امضاكنندگان.
ث – برقراري هماهنگيهاي لازم با ساير ارگانهاي بين المللي مربوط و به ويژه تمهيد ترتيبات قراردادي و اداري، حسب ضرورت، براي ايفاي موثر وظايف خود.
ج – ايفا وظايف ديگري كه كنفرانس امضاكنندگان تعيين نمايد.
2-  وظايف دبيرخانه تا پايان اولين جلسه عادي كنفرانس امضاكنندگان كه طبق ماده 6 منعقد خواهد گرديد، موقتاً توسط برنامه محيط زيست سازمان ملل ايفا خواهد گرديد. كنفرانس امضاكنندگان در اولين جلسه عادي خود دبيرخانه را از ميان سازمانهاي بين المللي موجود و ذيصلاحي تعيين خواهد كرد كه تمايل خود را نسبت به ايفاي وظايف دبيرخانه به موجب اين كنوانسيون اعلام داشته اند.

ماده 8

1-  كنفرانس امضاكنندگان مي تواند در جلسه خود پروتكلهايي را طبق ماده 2 تصويب كند.
2-  متن كليه پروتكلهاي پيشنهادي توسط دبيرخانه لااقل شش ماه قبل از چنين جلسه اي به اطلاع امضاكنندگان خواهد رسيد.

ماده 9

اصلاح كنوانسيونها و پروتكلها

1-  هر يك از اعضا مي تواند اصلاح اين كنوانسيون يا هر يك از پروتكلهاي آنرا پيشنهاد نمايد. در اين اصلاحيه ها بايد ملاحظات علمي و فني مد نظر قرار گيرد.
2-  اصلاحيه هاي اين كنوانسيون در جلسه كنفرانس امضاكنندگان مورد قبول قرار خواهد گرفت. اصلاحيه هاي مربوط به پروتكل در جلسه اعضاي آن پروتكل خاص پذيرفته خواهد گرديد. به جز مواردي كه به نحو ديگري در پروتكل پيش بيني شده باشد، متن هر اصلاحيه پيشنهادي كنوانسيون حاضر يا هر پروتكل توسط دبيرخانه حداقل شش ماه پيش از جلسه اي كه براي تصويب آن در نظر گرفته شده است، به اطلاع اعضا خواهد رسيد.
3-  امضاكنندگان به منظور نيل به اتفاق نظر در قبول هر يك از اصلاحيه هاي پيشنهادي مربوط به اين كنوانسيون، كوشش هاي لازم را مبذول خواهند داشت. چنانچه عليرغم كليه كوششهاي به عمل آمده توافقي حاصل نگردد، به عنوان آخرين اقدام، اصلاحيه با رأي اكثريت سه چهارم اعضاي حاضر و دارنده حق رأي مورد تاييد قرار گرفته و توسط مرجع امانت دار جهت تاييد، تصويب و پذيرش به كليه اعضا تسليم خواهد گرديد.
4-  روش مذكور در بند 3 فوق در مورد اصلاحيه هاي وارده به كليه پروتكلها قابل اعمال است، ولي فقط احراز دو سوم اكثريت امضاكنندگان آن پروتكل كه در جلسه حاضر و صاحب رأي مي باشند، براي تصديق و تصويب آن كفايت مي نمايد.
5-   تصويب، تأييد و پذيرش اصلاحيه ها كتباً به اطلاع مرجع امانت دار خواهد رسيد. اصلاحيه هاي پذيرفته شده طبق بندهاي 3 و 4 فوق، در نودمين روز بعد از وصول اعلاميه تصويب، تأييد و پذيرش اصلاحيه ها از جانب حداقل سه چهارم امضاكنندگان اين كنوانسيون يا حداقل دو سوم اعضاي پروتكل مربوط به مرجع امانت دار، نسبت به اعضاي پذيرنده آنها قابل اجرا خواهد بود، مگر آنكه به نحو ديگري در پروتكل پيش بيني شده باشد. اصلاحيه هاي مزبور نسبت به هر يك از اعضا ديگر در نودمين روز پس از آنكه آن عضو مدارك مربوط به تصويب، تأييد و پذيرش اصلاحيه ها را تقديم داشت، لازم الاجرا خواهد گرديد.
6-  به منظور اجراي اين ماده اعضاي حاضر و صاحب رأي  به معني طرفهاي حاضر در جلسه مي باشد كه رأي مثبت يا منفي مي دهند.

ماده 10

تصويب و اصلاح الحاقيه ها

1-  الحاقيه هاي اين كنوانسيون يا هر پروتكل، حسب مورد جز لاينفک اين كنوانسيون يا پروتكل خواهد بود و در صورتي كه به نحوي ديگر تصريح نشده باشد، اشاره به اين كنوانسيون يا پروتكلهاي آن به منزله اشاره به الحاقيه هاي آنها نيز خواهد بود. اين الحاقيه ها به امور و مسائل علمي، فني و اداري محدود خواهد بود.
2-  جز در مواردي كه پروتكل در مورد الحاقيه هاي خود به نحو ديگري پيش بيني نموده باشد، رويه ذيل در خصوص پيشنهاد، تصويب و به اجرا درآمدن الحاقيه هاي منضم به اين كنوانسيون يا به الحاقيه هاي هر پروتكل قابل اجرا خواهد بود:
الف – الحاقيه هاي منضم به كنوانسيون حاضر طبق رويه مذكور در بندهاي 2 و 3 ماده 9 پيشنهاد و تصويب خواهد شد، در حالي كه الحاقيه هاي پروتكلها طبق رويه مندرج در بندهاي 2 و 4 ماده 9 پيشنهاد و پذيرش مي گردند.
ب – هر طرفي كه قادر نباشد يك الحاقيه اضافي به اين كنوانسيون يا يك الحاقيه به هر پروتكلي كه خود طرف آن است تصويب نمايد، بايد مرجع امانت دار را ظرف مدت شش ماه از تاريخ اعلام تصويب از طرف مرجع امانت دار، از اين امر مطلع سازد، مرجع مزبور مي بايستي بدون تأخير همه اعضا را از دريافت اين اعلام تصويب آگاه سازد. هر يك از اعضا مي تواند در هر زمان به جاي مخالفت قبلي خود، اعلام تصويب نمايد و الحاقيه ها از آن زمان براي آن طرف لازم الاجرا خواهد گرديد.
ت – به محض انقضاي شش ماه از تاريخ ارسال اطلاعيه از طرف مرجع امانت دار، الحاقيه براي همه طرفهاي اين كنوانسيون يا هر پروتكل مربوط، كه اطلاعيه اي طبق مفاد بند (ب) فوق، تسليم نكرده اند قابل اجرا خواهد گرديد.
3-  پيشنهاد، تصويب و لازم الاجرا گرديدن اصلاحيه هاي الحاقيه هاي اين كنوانسيون يا هر يك از پروتكلهاي آن تابع روش مذكور براي پيشنهاد، تصويب و لازم الاجرا گرديدن الحاقيه هاي كنوانسيون يا الحاقيه هاي پروتكلها خواهد بود و الحاقيه ها و اصلاحيه ها تا زماني كه اصلاحيه اين كنوانسيون يا پروتكل مربوط به مرحله اجرا درنيامده است، لازم اجرا نخواهد شد.
4-  هرگاه يك الحاقيه اضافي يا يك اصلاحيه الحاقي موكول به اصلاحيه اي بر اين كنوانسيون يا يك پروتكل گردد، الحاقيه اضافي يا اصلاحيه الحاقي تا زماني كه اصلاحيه اين كنوانسيون يا پروتكل مربوط به مرحله اجرا در نيامده است، لازم الاجرا نخواهد شد.

ماده 11

حل و فصل اختلافات

1-  در صورت بروز اختلاف بين امضاكنندگان، در مورد تفسير يا اجراي اين كنوانسيون، طرفهاي ذيربط مي بايستي از طريق مذاكره به حل و فصل آن مبادرت ورزند.
2-  هر گاه طرفهاي ذيربط نتوانند از طريق مذاكره به حل و فصل اختلاف نائل آيند، مي توانند مشتركاً مساعي جميله و يا وساطت شخص ثالثي را تقاضا نمايند.
3-  هنگام تصويب، پذيرش، تأييد يا الحاق اين كنوانسيون، يا هر زمان بعد از آن، يك دولت يا سازمان يكپارچه سازي اقتصادي منطقه اي مي تواند كتباً به مرجع امانت دار اعلام دارد كه در مورد اختلافي كه هنوز طبق بندهاي 1 و 2 فوق حل نشده است، يك و يا دو طريق اجباري حل و فصل اختلاف مشروحه در ذيل را خواهد پذيرفت:
الف – داوري طبق روش مصوب در اولين جلسه عادي كنفرانس امضاكنندگان.
ب – تسليم اختلاف به ديوان بين المللي دادگستري.
4-  هرگاه اعضا كنوانسيون طبق بند 3 فوق اين روش و يا هر روش ديگري را نپذيرند، اختلاف حسب بند 5 به سازش ارجاع مي شود، مگر آنكه اعضا به نحو ديگري توافق نمايند.
5-  كميسيون سازش به درخواست يكي از طرفهاي اختلاف تشكيل مي شود، كميسيون مركب خواهد بود از تعداد مساوي اعضا تعيين شده از جانب هر يك از طرفهاي ذيربط و رئيس كميسيون مشتركاً به وسيله اعضا منصوب هر طرف انتخاب خواهد گرديد. رأي كميسيون قطعي و توصيه آميز مي باشد و طرفها مي بايستي آنرا با حسن نيت مورد توجه قرار دهند.
6-  مفاد اين ماده در مورد هر پروتكل ديگري قابل اجرا بوده مگر آنكه در پروتكل مربوط به نحو ديگري پيش بيني شده باشد.

ماده 12

امضا اين كنوانسيون براي امضاي دولتها يا سازمان منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي در وزارت امور خارجه فدرال جمهوري اتريش در وين از تاريخ 22 مارس 1985 تا 21 سپتامبر 1985 و در مقر اصلي سازمان ملل متحد در نيويورك از 22 سپتامبر 1985 تا 21 مارس 1986 مفتوح خواهد بود.

ماده 13

تصويب ، پذيرش يا موافقت

1-  اين كنوانسيون و كليه پروتكلهاي آن تابع مقررات تصويب، پذيرش يا موافقت دولتها يا سازمانهاي منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي خواهد بود. مدارك مربوط به تصويب، پذيرش يا موافقت نزد مرجع امانت دار توديع خواهد گرديد.
2-  هر سازماني كه در بند 1 فوق به آن اشاره شده است و به عضويت اين كنوانسيون يا هر پروتكل منضم به آن درمي آيد، بدون آنكه دولتهاي عضو آن سازمان امضاكننده كنوانسيون باشند، مكلف به اجراي تعهدات موضوع كنوانسيون يا پروتكل آن، حسب مورد خواهد بود. در مورد سازمانهايي كه يك يا چند دولت عضو آنها عضو كنوانسيون يا پروتكل مربوطه مي باشند. سازمان و دولتهاي عضو آن در مورد مسئوليتهاي مربوط به ايفاي تعهدات خود به موجب كنوانسيون يا پروتكل، حسب مورد، تصميم خواهند گرفت. در اين گونه موارد، سازمان و دولتهاي عضو حق نخواهند داشت حقوق تحت كنوانسيون يا پروتكل مربوط را توأماً اعمال نمايند.
3-  سازمانهاي مذكور در بند 1 فوق مي بايستي در اسناد مربوط به تصويب، پذيرش و موافقت خود حدود صلاحيت خود را نسبت به امور موضوع كنوانسيون يا پروتكل مربوطه اعلام نمايند. همچنين اين سازمانها مي بايستي مرجع امانت دار را از هر گونه تغيير در حدود صلاحيتشان مطلع كنند.

ماده 14

الحاق

1-    از زماني كه مهلت امضا كنوانسيون حاضر يا پروتكل مربوطه منقضي مي گردد و هر پروتكل مربوط به آن براي الحاق توسط دولتها و سازمانهاي منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي مفتوح خواهد بود. مدارك الحاق مي بايستي نزد مرجع امانت دار ایداع(دریافت) گردد.
2-  سازمانهاي مورد اشاره در بند 1 فوق مي بايستي در مدارك الحاق خود حدود صلاحيت خود را نسبت به امور موضوع كنوانسيون يا پروتكل مربوطه اعلام نمايند. اين سازمانها نيز مي بايستي مرجع امانتدار را از هر گونه تغييرات عمده در حدود صلاحيت خود مطلع سازند.
3-  مقررات بند 2 ماده 13، نسبت به سازمانهاي منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي كه به اين كنوانسيون يا هر پروتكل مربوط به آن ملحق مي شوند، اعمال خواهد گرديد.

ماده 15

حق رأي

1-    هر يك از امضاكنندگان اين كنوانسيون يا پروتكل مربوط به آن حق يك رأي خواهد داشت.
2-    جز در مورد پيش بيني شده در بند 1 فوق، سازمانهاي منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي مي بايستي حق خود را در اموري كه در حيطه صلاحيتشان است، با دادن تعدادي رأي مساوي، تعداد دولتهاي عضو خود كه اعضاي كنوانسيون يا پروتكل مربوط بدان هستند اعمال نمايند. هر گاه دولتهاي عضو آنها حق رأي خود را اعمال كرده باشند، اين سازمانها نمي بايستي از حق راي خود استفاده نمايند و بالعكس.

ماده 16

ارتباط بين كنوانسيون و پروتكل هاي آن

1-    يك دولت يا يك سازمان منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي نمي تواند به عضويت يك پروتكل درآيد، مگر آنكه از قبل طرف كنوانسيون بوده و يا در همان زمان به عضويت آن داخل شود.
2-    تصميمات مربوط به هر پروتكل فقط مي بايستي به وسيله طرفهاي آن پروتكل اتخاذ گردد.

ماده 17

لازم الاجرا گرديدن

1-    كنوانسيون حاضر در نودمين روز پس از تاريخ ایداع بيستمين سند مربوط به تصويب، پذيرش موافقت يا الحاق لازم الاجرا خواهد شد.
2-    كليه پروتكلها، جز در مواردي كه به نحو ديگري پيش بيني شده باشد در نودمين روز پس از تاريخ ایداع يازدهمين سند تصويب، پذيرش يا موافقت با پروتكل يا الحاق بدان لازم الاجرا خواهد گرديد.
3-    براي هر طرفي كه اين كنوانسيون را پس از ايداع بيستمين سند تصويب، پذيرش موافقت يا الحاق، تصويب قبول و يا تاييد مي كند يا بدان ملحق مي شود، كنوانسيون در نودمين روز بعد از تاريخ ايداع مدارك تصويب، پذيرش، موافقت يا الحاق آن طرف لازم الاجرا خواهد گرديد.
4-    جز در مواردي كه به نحو ديگري در پروتكل قيد شده باشد كليه پروتكلها براي طرفي كه بعد از لازم الاجرا شدن آن طبق بند 2 فوق آنرا تصويب، قبول و يا تأييد مي كند يا بدان ملحق مي گردد. در نودمين روز بعد از تاريخ ايداع مدارك تصويب، پذيرش، موافقت يا الحاق توسط آن طرف يا در تاريخي كه كنوانسيون براي آن طرف قابل اجرا مي شود، هر كدام ديرتر باشد، لازم الاجرا مي گردد.
5-    به منظور اجراي بند 1 و 2 فوق هر يك از مدارك ايداع شده توسط يك سازمان منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي به عنوان مدرك اضافي بر مداركي كه دولتهاي عضو آن سازمان ايداع كرده اند، محسوب نخواهد شد.

 ماده 18

شروط هيچ شرطي در اين كنوانسيون پيش بيني نشده است.

ماده 19

رجوع
1-    در هر زمان پس از چهار سال از تاريخ لازم الاجرا گرديدن اين كنوانسيون براي يكي از اعضا عضو مزبور مي تواند با اعلام كتبي به مرجع امانت دار از الحاق خود به كنوانسيون رجوع نمايد.
2-    جز در مواردي كه به نحو ديگري در پروتكل پيش بيني شده باشد، در هر زمان پس از چهار سال از تاريخ لازم الاجرا گرديدن پروتكل براي يكي از اعضا عضو مزبور مي تواند با اعلام كتبي به مرجع امانت دار الحاق خود به پروتكل را مسترد دارد.
3-    چنين رجوع بعد از انقضاي يك سال از تاريخ وصول آن توسط مرجع امانت دار، يا هر تاريخ بعدي كه در اعلاميه رجوع مشخص شده باشد، مؤثر خواهد بود.
4-    رجوع هر طرفي از الحاق خود به اين كميسيون، به منزله رجوع آن طرف از كليه پروتكلهايي است كه عضويت آن را داشته است.

ماده 20

مرجع امانت دار

1-    دبير كل سازمان ملل متحد وظايف امانت دار اين كنوانسيون و هر پروتكل مربوط به آن را به عهده خواهد داشت.
2-    مرجع امانت دار اعضاي كنوانسيون را به ويژه از موارد ذيل مطلع خواهد ساخت:
الف – امضاي اين كنوانسيون و هر پروتكل مربوط به آن و ايداع مدارك تصويب، پذيرش، موافقت يا الحاق طبق مواد 13 و 14.
ب – تاريخي كه كنوانسيون و هر پروتكل مربوط به آن طبق ماده 17 لازم الاجرا خواهد گرديد.
ت – اعلاميه هاي رجوع انجام شده طبق ماده 19.
ت – اصلاحيه هاي مصوبه در خصوص كنوانسيون يا هر پروتكل مربوط به آن، پذيرش آنها توسط اعضا و تاريخ لازم الاجرا گرديدن آنها طبق ماده 9.
ث – كليه مكاتبات مربوط به تصويب و موافقت با الحاقيه ها و اصلاحيه الحاقيه ها طبق ماده 10.
ج – اطلاعيه هاي سازمان منطقه اي يكپارچه سازي اقتصادي در مورد حدود صلاحيت آنها نسبت به امور موضوع اين كنوانسيون و يا هر پروتكل مربوط به آن و همچنين تغييرات انجام شده در آنها.
چ – اعلاميه هاي تسليم شده طبق بند 3 ماده 11.

ماده 21

متون معتبر

اصل اين كنوانسيون كه به زبانهاي عربي، چيني، انگليسي، فرانسه، روسي و اسپانيايي تهيه گرديده و كليه آنها از اعتبار واحدي برخوردارند مي بايستي نزد دبير كل سازمان ملل متحد ايداع شود. در تصديق و تسجيل مراتب فوق، اينجانب امضاكننده ذيل، كه داراي اختيار لازم در اين مورد هستم، اين كنوانسيون را امضا نمودم.

 منعقد در وين در تاريخ 22 مارس 1985
الحاقيه 1
پژوهش و مشاهدات علمي
1-  طرفهاي اين كنوانسيون تصديق مي نمايند كه مسائل عمده علمي به قرار ذيل است:
الف – دگرگوني لايه اوزون منجر به تغيير مقدار تشعشعات ماوراء بنفش خورشيدي داراي اثرات زيست شناسي UV – B مي گردد و اين تشعشعات چون به سطح زمين مي رسد عواقب بالقوه اي براي سلامت انسان، ارگانيسم ها، اكوسيستم ها و مواد مفيد براي انسان در بر دارد.
ب – تغييرات توزيع عمودي اوزون مي تواند تغييراتي در ساختار دماي جو پديد آورده و عواقب بالقوه اي در آب و هوا و اقليم داشته باشد.
2-  امضاكنندگان كنوانسيون مي بايستي طبق ماده 3 در انجام پژوهش و مشاهدات علمي و تنظيم و تدوين پيشنهادات خود جهت تحقيقات و مطالعات در زمينه هاي ذيل همكاري نمايند:
الف – پژوهش در فيزيك و شيمي جو (اتمسفر)
1-  الگوهاي نظري جامع، توسعه بيشتر الگوهايي كه تأثيرات متقابل بين فرآيندهاي تشعشعي، ديناميك و شيميايي را مورد توجه قرار مي دهد، بررسي اثرات همزمان فعاليتهاي گوناگون انسان و آنچه به طور طبيعي روي مي دهد بر اوزون اتمسفر، تفسير مجموعه هاي اطلاعات اندازه گيري ماهواره اي و غير ماهواره اي، ارزيابي هر گونه تغيير در روندهاي جوي و ژئوفيزيكي، و توسعه روشهايي براي مربوط ساختن تغيير اين شاخص ها در موارد خاص.
2-  مطالعات آزمايشگاهي در مورد نرخ ضرائب، سطح مقطع جذب و مكانيسم فرآيندهاي شيميايي يا فتوشيميايي در لايه هاي تروپوسفر و استراتوسفر، اطلاعات طيف نگاري براي اطمينان از اندازه گيري هاي صحرايي در تمام نواحي طيفي.
3-  اندازه گيريهاي صحرايي. غلظت و جريان گازهاي منابع اصلي اعم از اين كه منشا طبيعي داشته يا معلول فعاليتهاي انسان باشد، مطالعات ديناميكي اتمسفر اندازه گيريهاي همزمان ذرات ناشي از اعمال فتوشيميايي تا پائين ترين سطح منتهي به لايه مرزي كه زمين با استفاده از سيستمهاي سنجش از دور محلي، مقايسه دستگاههاي اندازه گيري گوناگون با يكديگر از جمله اندازه گيريهاي هماهنگ شده جمعي براي وسايل ماهواره اي، ميدانهاي سه بعدي و اجزا كليدي غير قابل اندازه گيري جوي، جريان طيف خورشيدي و شاخصهاي هواشناسي.
4-  توسعه دستگاههاي، از جمله دستگاههاي حس كننده براي اجرا غير قابل اندازه گيري جوي شاخصهاي هواشناسي و جريان خورشيدي.
ب – پژوهش درباره اثرات بهداشتي ، اثرات زيست شناسي و تجزيه با انرژي نوراني
1-  رابطه بين قرار گرفتن انسان در معرض تشعشعات مريي و ماورا بنفش خورشيد و
الف – شيوع سرطان هاي پوستي ملانوما و غير ملانوما و
ب – اثرات بر سيستم هاي ايمني انسان.
2-  اثرات تشعشعات UV – B بر حسب طول موج به
الف – محصولات كشاورزي، جنگلها و ساير اكوسيستم هاي زميني و
ب – زنجيره غذايي آبي و آبزيان و نيز ممانعت احتمالي توليد اكسيژن توسط فيتوپلانكتونهاي دريايي.
3-  مكانيسم هايي كه تشعشعات UV – B طبق آنها بر مواد زيست شناسي گونه ها و اكوسيستم ها عمل مي كند، از جمله ارتباط بين دوراژ نرخ، دوراژ عكس العمل، ترميم نوري انطباق و حفاظت.
4-  مطالعات مربوط به اثرات طيفي و عكس العملهاي طيفي با استفاده از تشعشعات چند رنگي به منظور در برگرفتن اثرات متقابل ممكن در تمام نواحي مختلف طول موج.
5-  تاثير تشعشعات UV – B بر حساسيتها و فعاليتهاي گونه هاي زيست شناسي كه براي تعادل بيوسفريك حائز اهميت هستند و فرآيندهاي پايه اي مانند فتوسنتز و بيوسنتز.
6-  تاثير تشعشعات UV – B بر تجزيه مواد آلوده كننده توسط انرژي نوراني مواد شيميايي كشاورزي و ساير مواد.
ج – پژوهش در مورد اثرات بر آب و هوا
1-  مطالعات نظري و مشاهده اي اثرات تشعشعي اوزون و ساير انواع غير قابل اندازه گيري و اثر بر شاخصهاي اقليمي، مانند دماي زمين و سطح اقيانوس چگونگي ريزش هاي آسماني، تبادل بين تروپوسفر و استراتوسفر.
2-  تحقيق درباره اثرات آن گونه عوامل اقليمي بر جنبه هاي مختلف فعاليت انسان.
د – مشاهدات سيستماتيك درباره
1-  وضعيت لايه اوزون (يعني تغييرپذيري فضايي و زماني محتوي ستوني كل و توزيع عمودي) با استفاده از سيستم مشاهده جهاني اوزون بر اساس يكپارچه كردن سيستم هاي ماهواره اي و زميني.
2-  غلظت گازهاي اصلي تروپرسفريك و استراتوسفريك براي لاتين خانواده هاي كربن.
3-  دما از زمين تا مزوسفر، با استفاده از سيستم هاي مستقر در زمين و نيز سيستم هاي ماهواره اي.
4-  جريان نور خورشيد كه بر حسب طول موج كه به جو زمين مي رسد و تشعشع حرارتي كه از زمين منعكس مي شود، با استفاده از اندازه گيريهاي ماهواره اي.
5-  جريان نور خورشيدي كه بر حسب طول موج كه محدوده طول موج ماورا بنفش داراي اثرات بيولوژيكي (UV – B) به سطح زمين مي رسد.
6-  خصوصيات و توزيع آئروسول از زمين تا مزوسفر، با استفاده از سيستم هاي مستقر در زمين، هوابرد و ماهواره اي.
7-  متغيرهاي حائز اهميت اقليمي از طريق حفظ برنامه هاي اندازه گيري مدرن هواشناسي در سطح زمين.
8-  انواع غير قابل اندازه گيري، دماها، جريان نور خورشيدي و آئروسول ها، با استفاده از روش هاي پيشرفته براي تفسير داده هاي جهاني.
3-  امضاكنندگان كنوانسيون مي بايستي با در نظر گرفتن نيازهاي ويژه كشورهاي در حال رشد در پيشبرد برنامه هاي آموزش مناسب علمي و فني مورد لزوم همكاري نمايند تا از اين طريق در تحقيقات و مشاهدات سيستماتيك كه خلاصه وار در اين الحاقيه بدان اشاره شده است مشاركت نمايند. و براي اين منظور يابد به هماهنگ نمودن ابزار كار و روشهاي مشاهده براي ايجاد مجموعه هاي قابل مقايسه و استاندارد شده اطلاعات علمي توجه خاصي مبذول گردد.
4-  تصور بر اين است كه اجسام شيميايي طبيعي و انسان ساخته ذيل، كه در ذكر آنها رعايت اولويت نگرديده است، تغييرات بالقوه اي در خواص شيميايي و فيزيكي لايه اوزون پديد مي آورند:
الف – اجسام كاربني
1-  مونواكسيد كربن (CO)
مونواكسيد كربن منشأهاي مهم طبيعي و انسان ساخته دارد و تصور مي شود كه نقش مستقيم عمده اي در فتوشيمي تروپوسفر و نقش غير مستقيم در فتوشيمي استراتوسفر دارد.
2-  دي اكسيد كربن (گاز كربنيك ) (CO2)
گاز كربنيك به طور عمده منشأ طبيعي و انسان ساخته دارد و با تأثيرگذاري بر ساختار دماي به اوزون استراتوسفر جو لطمه مي زند.
3-  متان (CH4)
متان هم منشأ طبيعي دارد و هم منشأ انساني و اوزون تروپوسفر و استراتوسفر هر دو را تحت تأثير قرار مي دهد.
4-  انواع هيدروكربن غير متاني
 انواع هيدروكربن غير متاني كه شامل تعداد بسياري از مواد شيميايي مي باشد هم منشأ طبيعي دارند و هم منشأ انساني و نقش مستقيم در فتوشيمي تروپوسفر و نقش مستقيمي در فتوشيمي استراتوسفر دارند.
ب – اجسام نيتروژني
منواكسيد ازت (N2O)
منابع عمده اكسيد ازت طبيعي است، ولي فعاليتهاي انسان در اين زمينه اهميت روزافزوني پيدا مي كند منواكسيد ازت منبع اصلي استراتوسفر است كه نقش حياتي در كنترل كردن غلظت اوزون استراتوسفر ايفا مي نمايد.
اكسيدهاي ازت (NOx)
منابع زميني NOx نقش مستقيم عمده اي فقط در فرآيندهاي فتوشيمي تروپوسفر و نقش غير مستقيمي در فتوشيمي استراتوسفر دارند، در حالي كه تزريق NOx در نزديكي تروپوپوز (لايه بين تروپوسفر و استراتوسفر) ممكن است مستقيماً موجب تغيير در اوزون، تروپوسفر و استراتوسفر فوقاني شود.
ج – تركيبات كلردار
1-  آلكان هاي كاملاً هالوژني شده مثلاً CCL4، CFCL3 (CFC-11)، (CFC-12) CF2CL2، (CFC-113) C2F3 CL3، C2F4CL2 (CFC-114) ساخته انسان هستند و به عنوان منبع عمل مي كند كه نقش حياتي در فتوشيمي اوزون، به ويژه در ارتفاع 30 تا 50 كيلومتري دارد.
2-  آلكان هاي نيمه هالوژنه مانند (CFC-22) CHF2CL، CH3CL، (DCFC-21) CHFCL2، CH3CCL3.
منابع CH3CL طبیعی است در حالي كه ساير آلكان هاي نيمه هالوژنه مذكور در فوق در اصل ساخته دست انسان است. اين گازها به عنوان منبع CLOx استراتوسفر عمل مي نمايند.
د – اجسام برومين
آلكان هاي كاملاً هالوژني شده، مثلاً CF3BR اين گازها انسان ساخته هستند و به عنوان منبع BROx عمل مي كنند كه به طريق متشابه CLOx رفتار مي نمايند.
ه – تركيبات هيدروژني
1-  هيدروژن (2H)
هيدروژن، با هر دو منشأ طبيعي و انساني خود در فتوشيمي استراتوسفر نقش اندكي ايفا مي كند.
2-  آب (O2H)
آب كه منشأ طبيعي دارد، نقش حياتي در فتوشيمي تروپوسفر و نيز استراتوسفر دارد. منابع محلي بخار آب در استراتوسفر شامل اكسيداسيون متان و تا حد كمتري  اكسيداسيون هيدروژن است.
الحاقيه 2
مبادله اطلاعات
1-  امضاكنندگان كنوانسيون تأكيد مي نمايند كه گردآوري و مبادله اطلاعات عاملي مهم در نيل به اهداف كنوانسيون حاضر و حصول اطمينان از اين امر است كه كليه اقداماتي كه در اين رابطه صورت مي گيرد مناسب و لازم مي باشند بنابراين امضاكنندگان كنوانسيون بايد اطلاعات علمي، اجتماعي، اقتصادي، حرفه اي، تجاري و حقوقي را مبادله نمايند.
2-  امضاكنندگان كنوانسيون در اخذ تصميم در مورد نوع اطلاعات قابل گردآوري و مبادله بايد سودمندي اطلاعات و هزينه كسب آنها را در نظر داشته باشند. امضاكنندگان همچنين تأييد مي نمايند كه همكاري موضوع اين الحاقيه بايد در چهارچوب قوانين داخلي مقررات و رويه هاي مربوط به حقوق انحصاري، اسرار حرفه اي، و حفظ اطلاعات محرمانه و مربوط به مالكيت انجام پذيرد.
3-  اطلاعات علمي اين امر شامل اطلاعاتي است راجع به:
الف – پژوهشهاي برنامه ريزي شده و جاري، اعم از دولتي و خصوصي، به منظور هماهنگي برنامه هاي پژوهشي جهت بهره گيري هر چه بهتر از امكانات و منابع ملي و بين المللي.
ب – اطلاعات مربوط به پخش مواد و گازهاي مورد نياز براي پژوهش
پ – در نشريات معتبر علمي راجع به فيزيك و شيمي جو زمين و قابليت تحمل آن براي پذيرش تغييرات، به ويژه درباره وضع لايه اوزون و اثرات آن بر سلامت انسان، محيط زيست و اقليم ناشي از دگرگونيهاي حادث در طول زمان، خواه در كل محتوي ستوني اوزون و خواه توزيع عمودي آن.
ت – ارزيابي نتايج پژوهش و توصيه ها براي پژوهش هاي آينده.
4-  اطلاعات فني اين بخش شامل اطلاعاتي است درباره:
الف – استفاده از مواد شيميايي و تكنولوژي جايگزين به منظور تقليل و پخش مواد تغيير دهنده اوزون و پژوهشهاي جاري و طرح ريزي شده در حال انجام مربوط به آن.
ب – محدوديتها و خطرات محتمل در استفاده از مواد شيميايي يا مواد ديگر و يا تكنولوژيهاي جايگزين.
5-  اطلاعات اجتماعي – اقتصادي و بازرگاني درباره اجسام مذكور در الحاقيه شماره 1 اين بخش شامل اطلاعاتي است درباره:
الف – توليد و ظرفيت توليد.
ب – كاربرد و الگوهاي.
ت – واردات و صادرات.
ت – هزينه ها، خطرات و فوائد فعاليت هاي انسان كه ممكن است به طور غير مستقيم لايه اوزون را دگرگون سازد و اثرات اقدامات منظم كه جهت تحت كنترل درآوردن اين فعاليتها انجام مي شود و يا مورد توجه قرار مي گيرد.
6-  اطلاعات حقوقي اين بخش حاوي اطلاعاتي است در خصوص:
الف – قوانين ملي، تدابير اداري و پژوهشهاي حقوقي مربوط به حفاظت از لايه اوزون.
ب – موافقتنامه هاي بين المللي، از جمله قراردادهاي دو جانبه، مربوط به حفاظت از لايه اوزون.
 
منابع:
1-    راهبردها و معاهدات جهانی حفاظت از طبیعت و منابع زنده جلد دوم، تألیف هنریک مجنونیان.
2-    http://www.ghavanin.ir/detail.asp?id=30794