محیط زیست و مشکلات ان در جهان

مرجان چيست ؟

 مرجان ها  از جانورا ن آبزی است که در شاخه کينداريا و رده آنتوزوآ طبقه بندي مي‌شود.

مرجان‌ها دو دسته اند:

 مرجان‌هاي نرم

 مرجان‌هاي سخت

 مرجان‌ها از اجزايي به نام پليــــپس تشکيل شده‌اند . پليــــــپس‌ها در درون خود مايعي ژله مانند دارند . دهان مرجان‌ها از اجزايي به نام تنـــــتيکلز تشکيل شده است که به وسيله آن پلـــــنکتون‌ها را به دام مي‌اندازد . مرجان‌ها به دو طريق تقسيم سلولي و حرکت لاروها توليد مثل مي‌کنند . مرجان‌ها سيستم دفاعي و تهاجمي هم دارند . مرجان‌ها زندگي هميارگونه‌اي دارند . مرجان‌ها تا جايي که مواد غذايي دارند رشد مي‌کنند سپس رشد آنان متوقف گرديده و اجازه رشد به گونه‌هاي ديگري مي‌دهند که فرصت‌هاي غذايي مناسب‌تري دارند .

خصوصیت مرجانها

مرجانها ، سازندگان اصلی تشکیلات یا جزیره‌های کوچک دریایی و توده‌های سختی بوجود می‌آورند که قادر به مقاومت در برابر امواج کوبنده دریاها هستند. بسیاری از جانوران در میان مرجانها به سر می‌برند و در سلولهای بعضی از مرجانهای سطحی آب ، جلبکهای قهوه‌ای وجود دارد. اجزای مرجان عبارت از یک پلیپ شقایق مانند کوچکی است که دارای شاخکهای کوتاه و عضلات مختصر است و فاقد صفحه پایی می‌باشد و در یک جام سنگی ، زندگی می‌کند و تیغه‌های شعاعی جانور در کف آن قرار دارد.

تولید مثل این پولیپها به صورت کلنیهای متراکم ، مرجانهای آهکی و تشکیلات مرجانی تولید می‌کنند. این جانوران به آبهای تا 20 درجه سانتیگراد یا گرمتر احتیاج دارند و از سطح تا اعماق 37 متر ، میان 28 درجه شمالی و 28 درجه جنوبی به سر می‌برند. در اطراف فلوریدا و هند غربی و دریای مرجان هاوایی و فلیپین تا استرالیا و آفریقای شرقی فراوان هستند. تعدادی از مرجانهای سنگی مانند فونژیا (fungia) و ... منفرد هستند و بعضی از اینها تا اعماق 7650 متری یافت می‌شوند.

از تشکیلات مرجانی اشکال زیر بوجود می‌آید :

• رشته‌های ساحلی که از ساحل تا مسافتی به طرف دریا کشیده می‌شود.
• رشته‌هایی که بوسیله آبگیرها یا مردابهای با وسعت و عمق معین از ساحل مجزا می‌شوند.
• آتول یا جزیره‌های دایره‌ای که دو آبگیر یا مردابی را فرا می‌گیرند.

اصل و منشا تشکیلات مرجانی

درباره اصل و منشا تشکیلات مرجانی ، تئوریهای مختلفی وجود دارد. داروین ، چنین استنباط کرد که رشته ابتدا روی یک ساحل شیبدار به وجود آمده پس از فرو رفتن ساحل در آب به یک رشته ساحلی تبدیل می‌شود و هنگامی که خشکی کاملا در آب فرو می‌رود. به صورت یک آتول در می‌آید. "تئوری دالی" فرض می‌کند که پس رفتن (عقب رفتن) آب در عصر یخبندان و به وجود آمدن پوششهای بزرگ یخ ، دریا را تا حدود 65 متر از سطح فعلی پایینتر برد.

پس زمینهای برجسته‌ای در نتیجه تاثیر امواج بریده و جدا شد. بعدا با افزایش درجه حرارت مرجانها شروع به رشد و نمو ساختمان کردند و به موازات ذوب شدن یخها به تدریج در سطح دریاها ، بالا آمدند. تشکیلات مرجانی فعلی سالیانه از 200 - 5 میلیمتر ، رشد می‌کنند، از این قرار ، تمام تشکیلات مرجانی موجود تقریبا در ظرف ده هزار تا 30 هزار سال ، رشد و تکامل یافته‌اند.

 حقايقي درباره مرجانها:

 مرجان‌ها فقط 1% از بستر درياها را پوشش مي‌دهند .

 مرجان‌ها 25% از تمام حيات دريا را در خود حفظ مي‌كنند .

 بسياري ازانواع ماهي‌ها در مرجان‌ها زند گي مي‌کنند .

 هر کدام از مرجان‌ها يک اکوسيستم کامل هستند .

 در اقيانوس اطلس %15 مرجان‌ها تجمع دارند که مجموعه‌اي از 70 گونه مرجان مي‌باشند . اين مرجان‌ها محل زندگي 500 نوع ماهي هستند .

 اقيانوس هند و آرام شامل % 85 از ريف‌هاي جهان با 700 نوع مرجان و 4000 گونه ماهي مي‌باشند .

بيش از 80000 گونه حياتي در مرجان‌ها زندگي مي‌کنند .

 مرجان‌ها 6/1 سواحل درياها و خشکي‌ها را محافظت مي‌كنند ،مثلا : جزيره هاي کم‌ارتفاع را در برابرخشم امواج و فرسايش درياها محافظت مي‌نمايند .

 هر يک متر مربع مرجان از نظر اقتصادي برابر 47000 دلار مي‌ارزد .

 بزرگترين صنعت توريست جهان با جذابيت‌هاي طبيعي که 10% از کل صنعت توريست را پوشش مي‌دهند .

 از مرجان‌ها جهت توليد داروهاي ضد سرطان و جهت پيوند استخوان استفاده مي‌گردد .

مرجان‌ها به غير از غذا يک مکان براي زندگي موجودات دريايي هستند .

 اين موجودات از قديمي‌ترين اکوسيستم زمين هستند و جوان‌ترين مرجان‌ها 18000 سال عمر دارند .

مرجان‌ها گونه‌اي از جاندارانند که نه گياهند و نه جانور بلکه ماينرال نام دارند که از موادي به نام زوکسانتيلا تشکيل يافته‌اند .

عوامل از بين برنده مرجان ها

 به طور كلي مرجانها به نوسانات شرايط محيطي و به‌خصوص شوري، شفافيت آب، اكسيژن محلول و درجه‌ي حرارت بسيار حساس بوده و لذا دامنه‌ي تحمل كمي نسبت به شرايط محيطي دارند و به همين دليل افزايش آلودگي‌هاي مختلف در محيط‌هاي دريايي، اين اكوسيستم را سريعا دچار نابودي مي‌كند .

خطرات تهدید کننده مرجان ها

خشک کردن دریاها
آلودگی دریاها
گسترش شهرکهای ساحلی
ماهیگیری بیش از حد
گرم شدن زمین
آب شدن یخهای قطبی
شکاف لایه اوزون

نکاتی مفید و کارامد برای جلوگیری از تخریب مرجان ها

هدایای مرجانی را نخرید
از لنگر استفاده نکنید
دست به مرجانها نزنید
در حین غواصی تجهیزات خود را در مکانهای مناسب قرار داده تا از برخورد آنها با مرجانها جلوگیری نمائید
نزدیک مرجانها نروید
به ماهیها در ریفها غذا ندهید
موقع عکاسی مراقب نور فلش باشید

بخش  عظيمي ازسياره اي که ماآن رازمين مي ناميم از آب پوشيده شده وبه صورت شبکه اي پيوسته از ا قيانوسها ودرياهاي متصل بهم زمين را فراگرفته است . ماهريک از پهنه هاي آبي راجداگانه ومجزا نامگذاري کرديم اما درواقع تمامي آنها به يکديگر اتصال داشته ويک زيستگاه آبي بيکران باتنوع گياهان وجانوران مختلف ايجاد کرده اند که کمترکسي تمامي آنهاراديده ودانش بشرراجع به آنها بسيار ناچيز مي باشد .

 اين آبزيان  حساس بويژه درمناطق گرمسيري جهان نقش بسيارمهمي رادرپايداري وتداوم حيات اقيانوسها ايفاکرده وهمچنين مزاياي بسياري را براي ساکنان بومي آن نواحي بدنبال دارد. در واقع صخره هاي مرجاني متنوع ترين جوامع سياره زمــــــين هستند . اين اکوسيستم ها عليرغم وسعت کم زيستگاه بيش از 25% ساکنان درياها واقيانوسها را تشکيل داده اند . آبسنگهاي مرجاني را جنگل هاي باراني درياها مي نامند واين درحالي است که 32 شاخه از 33 شاخه جانوري جهان رادرخود جاي مي دهند وجنگل هاي باراني گرمسيري تنهاميزبان 9شاخه جانوري مي باشند.

بيش از 93000 گونه گياهي وجانوري دراين زيستگاهها زندگي کرده و بقاء وتداوم بيش از 35% گونه هاي دريايي درآبهاي کم عمق اقيانوسها به آنها وابسته است . واين درحالي است که اين صخره ها ي مرجاني تنها بخش کوچکي از اقيانوسهاي جهان ( حدود 2/. درصد ) را اشغال کرده اند. اقيانوس شناسان گمان مي کنند که هنوز بيش از 1 ميليون گونه آبسنگ مرجاني شناخته نشده وجود دارد که کشف اين گونه ها مي تواند کليدي دردستيابي به يافته هاي جديد علمي ، پزشکي و مهاربيماريهاي مهلکي چون ايدزوسرطان باشد .

آبسنگهاي مرجاني همچنين نقش مهمي در پايداري وپابرجائي جوامع محلي ايفامي کنند. دربيش از80 کشور درحال توسعه جهان جوامع محلي بي شماري ازنظر تامين موادغذائي وکسب درآمد اقتصادي وابسته به آبسنگهاي مرجاني         مي باشند . ( حدود 20% جمعيت جهان غذاي اصلي خودرا ازآنها تامين مي کنند. )  km2 1 ازآبسنگهاي مرجاني سالم ، 15 تن در سال غذا توليد مي کند که اين ميزان غذا براي 1000 نفر کافي است .

ازنظر اقتصادي وکسب درآمد نيز ، آبسنگهاي مرجاني نقش مهمي در ايجاد اشتغال ودرآمد زايي جوامع اطراف خود دارند. اين آبسنگها کالاها وخدماتي به ارزش حدود 30 ميليارد دلارتوليد مي کنند وزندگي بيش از1ميليارد نفربه آنها وابسته است .

آبسنگهاي مرجاني که به ظاهر شبيه صخره هايي بي جان مي باشند، درواقع جوامع زنده اي هستند که تنوع بالاي موجودات ساکن آنها رادرکمتراکوسيستمي مي توان شاهد بود. اين جوامع بدلايل مختلفي هم براي طبيعت وهم براي انسانها حائز اهميت مي باشند. ازجمله اين دلايل مي توان به موارد زير اشاره نمود:

1-       حفاظت نوارساحلي دربرابر ضربات مخرب امواج واثرات منفي طوفانهاي دريايي

2-       توليد موادغذايي وداروئي

3-       اهميت داشتن ازنظرتنوع زيستي جهاني

4-       سودرساني اقتصادي به جوامع محلي

5-       ارزش تفرجي و تحقيقاتي

بررسي وضعيت آبسنگهاي مرجاني درپايان سال 2004 نشان مي دهد که 20% ازآبسنگهاي مرجاني جهان به شدت تخريب شده واميدي به بازسازي وبهبود آنها نيست .

40% ازمرجانهايي که درسال 1998 براثر سفيدشدگي ناشي از گرم شدن آبها ازبين رفته بودند دوباره احياء شده و يا درحال بازسازي است . همچنين گزارشات نشان ميد هد که 24% مرجانهاي جهان دراثر فعاليتهاي انسان درخطر مرگي قريب الوقوع بوده و 26% آنها نيز دربلند مدت ازبين خواهند رفت . اين بحران به حدي است که امروزه 2مرجانهاي جها ن درفهرست سرخ I UCN قرارداشته وبه شدت نيازمند حفاظت اند .                                               

ازمهم ترين عوامل تخريب آبسنگهاي مرجاني مي توان به توسعه سواحل – ماهيگيري بي رويه – برداشت وخريد وفروش مرجانها – رسوبگذاري شديد – تغييرات اقليم وآلودگي اشاره کرد. اين تهديدات باعث شده که 60% مرجانهاي جهان دروضعيت بحراني به سرببرند.

اهميت مرجانها درحفظ وتداوم بقاء حيات زمين ونياز بالاي آنها به توجه و حفاظت تاجائي است که سال 1997 ميلادي را سال جهاني آبسنگهاي مرجاني نامگذاري کردند، ودرسال 2003 بدنبال نگراني هاي ناشي از سرعت بالاي تخريب مرجانها صندوق جهاني سازمان ملل به همراه شبکه جهاني ICRAN  ، صندوقي رابراي حمايت ونگهداري 258000 کيلومترمربع آبسنگ مرجاني تخريب شده درسال 2000 ايجاد کردند.

اين شبکه ازتعدادي کارشناس ومتخصص مرجان ازسراسردنيا تشکيل شده است که  درجهت بهبود وضعيت مرجانها فعاليت مي نمايند. گروه مذکور درجهت مشارکت جوامع محلي وبومي وبه منظور تامين مالي پروژه هاي خودعلاوه براستفاده از فعاليتهايي نظير گردشگري وماهيگيري کنترل شده ازکمک هاي مالي سرمايه داران خصوصي – شرکتهاي تعاوني – آژانس هاي دولتي وسازمان هاي دولتي وغير دولتي نيز در راه حفظ مرجانها استفاده کردند.

علاوه براين تشکل هايي مانند کميته جهاني توسعه پايدار (WSSD)  وبرنامه محيط زيست سازمان ملل UNEP نيزبه منظور همکاري بين المللي ميان دولتها – سران کشورها – سازمان ملل و فعاليتهاي  چندجانبه زيست محيطي وباهدف تدوين استانداردهايي جهت کاهش روند تخريب آبسنگهاي مرجاني واکوسيستم هاي مرتبط ، حفاظت ازمرجانها رابه عنوان چالشي درفهرست فعاليتهاي خود قراردادند.

خوشبختانه باتوجه به اقداماتي که درچند سال اخير صورت گرفته امروزه اطلاعات ودانش مادرمورد مرجانها تاحدودي مناسب است. مي دانيم مرجانها درچه نقاطي ازجهان پراکنده اند ؟ کداميک حفاظت مي شوند وتاچه حدي؟ همچنين ازاهميت آبسنگهاي مرجاني براي جـــــوامع محلي ساکن درآن نواحي آگاهيم . اما با اين وجود وعليرغم تنوع بالا وغناي بي نظير اين اکوسيستم هاي حساس ، آبسنگهاي مرجاني بيش ازساير اکوسيستم هاي جهان موردغفلت وبي توجهي قرارگرفته است وبايدتوجه داشت که فرصتي براي اتلاف وقت نمانده و بايد هرچه سريعتر وارد عمل شد.

 پيش از آن بايد به اين باور برسيم که سرنوشت مرجانها دردست تمام کساني است که برروي کره زمين سکونت دارند

منابع :

دانشنامه ویکی پدیا

سایت صدا وسیما مرکز خلیج فارس

انجمن پرشین پت