جایگاه فناوری های نوین در سازگاری شهرهای اینده با محیط زیست
جایگاه فناوری های نوین در سازگاری شهرهای اینده با محیط زیست :
مقدمه
هر چند سالهاست كه هشدارهاي مکرری دربارهي تخريب محيطزيست به واسطهي استفادهي نامناسب انسان از فناوريهاي مختلف داده ميشود و حتي تلاشهايي نيز از سوي برخي افراد دغدغهمند در گوشه و كنار جهان در اينباره صورت ميگيرد ولي هنوز به نقطهي مطلوب كه در آن انسان نه به عنوان يك مخرب محيطزيست بلكه مكمل آن شناخته شود نرسيدهايم.جهت نیل به این مطلوب، دو مسیر را می توان تصور نمود، يكی اینكه انسان دست از تمام فناوريها بكشد و در كنار ديگر موجودات زنده، بدون دستكاري در طبيعت تنها از ظرفيت موجود در طبيعت استفاده كند؛ پیروان چنین مکاتبی[1] با اين استدلال كه ماهيت فناوري مخرب محيط زيست است و با سعادتمندي بشر مغايرت دارد دست از استفاده از فنآوری های موجود کشیده اند. دوم اینکه در يك اجماع همگاني، از فناوريها به نحوي استفاده شود كه هم سطح زندگي انسان ارتقا يابد و هم آسيبي به محيط زيست وارد نگردد. چنانچه واقعبينانه نگاه كنيم متوجه خواهيم شد كه راه اول نميتواند مسير درست زندگي انسان در جهان مادي باشد. راه اول در واقع نه يك راه حل بلكه پاك كردن صورت مسئله است. انسان هنگامي ميتواند در مسير كمال قرار گيرد كه تلاش كند، بر دانش خود بيافزايد و با توليد فناوري از طبيعت،كمال استفاده را ببرد در حالي كه به آن آسيبي نيز نميرساند. ما به جاي دست كشيدن از فناوري بايد در توليد و به كارگيري فناوريها نگاهي همهجانبه را داشته باشيم تا با شكوفا نمودن ظرفيتهاي بالقوه طبيعت جايگاه خليفهالهي خود را عينيت ببخشيم و در عين حال به طبيعت به عنوان يك امانتي كه در قبال استفاده از آن بايد پاسخگو باشيم، بنگريم. بنابراین در اينجا به طور خاص، پيرامون شهرهاي آينده كه در آنها از انواع فناوريهاي نوين استفاده شده است در حالي كه حداكثر سازگاري را با طبيعت دارند صحبت به ميان آمده است.
شهر به عنوان محل زندگي انسان در يك فضاي اجتماعي است كه در آن بسياري از نيازهاي انسان مرتفع ميشود و ميتواند محل امني براي سكونت دائمي انسانها در كنار يكديگر باشد. حكومتها و محققان در كنار يكديگر بايد از همين امروز شهرهاي آينده را كه واجد شرايط مطلوب براي بشر و طبيعت است ترسيم نمايند و تمام تلاشها بايد در مسير ساخت چنين شهرهايي همراستا شود.
در جهان امروز شهرها به محلي تبديل شدهاند كه از يك سو نيازهاي انسان از طرف طبيعت وارد آن ميشود و از سوي ديگر هوا، پساب و زبالههايي خارج ميشود كه نمي توانند به چرخهي طبعت بازگردند.مشکل دیگر در این است که با توجه به رشد جمعیت جهان و متنوع شدن نیازهای انسان دبی ورودی های مصرفی از منابع طبیعی هر روز افزایش می یابد و با این روند تخریب محیط زیست و منابع طبیعی سرعت گرفته استو لزوم خلق فن اوری های دوست دار محیط زیست هر چه بیشتر خود را نمایان می سازد. اين خروجي شهرها يا به طور مستقيم محيط زيست را تخريب ميكنند و يا با فضايي كه اشغال ميكنند امكان بهرهبرداري دوباره از طبيعت را كاهش ميدهند. ما انسانها در واقع در چرخهي طبيعت شكاف ايجاد كردهايم و از چرخش دائمي موجود در محيطزيست ممانعت كردهايم. اگر نگاهي به طبيعت داشته باشيم متوجه خواهيم شد كه انواع موجودات در چرخهي كاملي قرار گرفتهاند و هر كدام قسمتي از اين چرخه را تكميل ميكند. استفادهي اين موجوادت از محيط پيرامونيشان آسيبي به محيط زيست وارد نميكند و ضايعاتي كه توليد ميكنند مخرب طبيعت نميباشد. در يك شرايط مطلوب انسان نيز بايد محل زندگي خود را به نحوي بسازد كه قسمتي از چرخهي طبيعت باشد و به عنوان مكمل ديگر قسمتها، چرخهي كاملتري را ايجاد نمايد. در ادامه به برخي از فناوريهاي نوين در قالب نيازهاي بشري اشاره شده است كه ميتوانند در جهت قرار گرفتن شهرهاي آينده در چرخهي محيطزيست كمك كنند.
1- نقش فناوريهاي نوين در توليد انرژي شهرهاي آينده
انرژي از حياتيترين نيازهاي بشر است و اين نياز روز به روز نمايانتر نيز ميشود. در حال حاضر، قسمت عمدهي سبد انرژي مصرفي از سوختهاي فسيلي تشكيل شده است كه هم آلودگي هوا را به دنبال دارد و هم در صورت بياحتياطي ميتواند آلودگي درياها و مرگ و مير موجودات دريايي را به دنبال داشته باشد. به جز اين عموماً توليد انرژي الكتريكي با استفاده از سوختهاي فسيلي در نيروگاهها و به صورت مجتمع صورت ميگيرد تا صرفه اقتصادی داشته باشد و پس از آن از طريق شبكهي توزيع برق به شهرها انتقال داده ميشود؛ ولي در مسير انتقال درصد بالايي از انرژي تلف ميشود. و مهمترين ويژگي سوختهاي فسيلي، اتمامپذير بودن منابع آنهاست. در مقابل انرژيهاي نو ميتوانند جايگزين بسيار مناسب و مطمئن انرژيهاي فسيلي شوند. قسمت عمدهاي از انرژيهاي نو تجديدپذير[2] هستند كه مهمترين آنها انرژي خورشيدي[3]، انرژي بادي[4]، انرژي برق آبي[5]، انرژي زيستي[6] و انرژي گرمازمين[7] است.
در كنار انرژيهاي تجديدپذير ميتوان از انرژي گداخت هستهاي كه هنوز در مرحلهي تحقيقات قرار دارد نيز نام برد.
بر اساس منابع موجود بخش مهمی از مصرف انرژی در بخش خانگی اتفاق می افتد (شکل 1) که صرفه نظر از منبع تولید انرژی باید مورد توجه قرار گیرد. به همین جهت لزوم تغییر فرم و ساختار[8] معماری خانه ها در هر منطقه زیستی با توجه به شرایط آن است.
معماری خانه ها در هر منطقه شهری باید طور ی شود که متناسب با شرایط زیست محیطی آن منطقه کمترین اتلاف انرژی و بیشترین بهره را از شرایط محیطی ببرد.
در حال حاضر انرژي خورشيدي به دليل راندمان پايين صفحههاي خورشيدي از مطلوبيت پاييني برخوردار است ولي پيشبينيها از افزايش راندمان صفحههاي خورشيدي به دليل پيشرفت فناوري نانو خبر ميدهد. استفاده از انرژي خورشيدي، آب و هوا را آلوده نخواهد كرد و ميتواند در محل توليد و مصرف شود كه يعني از اتلاف انرژي در شبكهي توزيع جلوگيري ميشود. چنين محاسني را در انرژي بادي و انرژي گرمازمين نيز مشاهده ميكنيم. انرژي گرمازمين، هم ميتواند براي توليد برق استفاده شود كه اين مورد در برخي از مناطق زمين امكانپذير است ولي ميتوان از انرژي گرمازمين براي تهويهي هواي ساختمانها استفاده كرد كه به طرز چشمگيري مصرف انرژي را كاهش ميدهد و اين نوع استفاده در تمام سطح زمين امكانپذير است.
در انرژي هستهاي به روش گداخت ميتوان از سوختهاي پيشرفته بهره برد. در روشي كه كمتر از دو دهه است امكانش به اثبات رسيده است از پلاسماي كانوني انرژي بالا و با استفاده از سوخت بور راكتورهايي را ميتوان طراحي و توليد كرد كه به اندازهي يك اتاق است و پرتوزا نيست و مهمترين ويژگي اين راكتور اين است كه سوخت به صورت مستقيم به برق تبديل ميشود.
در شهرهاي آينده، از انرژيهايي استفاده خواهد شد که كمترين آلودگي را داشته باشند و حتيالمقدور در محلِ مصرف توليد شوند. در چنين شهرهايي آلودگي هوا آنچنان معنا ندارد، نگراني از اتمام انرژي وجود ندارد و در هر محله و حتي در هر خانه انرژي توليد و مصرف ميشود و اين يعني کاهش هزینه و اتلاف انرژی در شبكههاي عظيم انتقال برق.
2- نقش فناوريهاي نوين در توليد آب شهرهاي آينده
تا به امروز برخي از مناطق زمين همواره از كمبود آب و خشكسالي رنج ميبرند و برخي از مناطق با بارندگيهاي سيلآسا و پيامدهاي مخرب آن مواجه ميشوند. بسياري از تحليلگران جغرافياي سياسي از جنگهاي آينده بر سر منابع آب سخن ميگويند. اما اگر به فناوريهاي نوين اتكا كنيم نه تنها از جنگ آب خبري نخواهد بود بلكه در بارندگيها در مناطق مختلف توازن به وجود خواهد آمد. استفاده از لايه يونسفر جو براي كنترل ابرها ميتواند امكاني را به انسان دهد كه ابرها را به اختيار خويش جابهجا كند و اين يعني جلوگيري از سيل و خشكسالي، يعني تبديل بيابانها به جنگل و مرتعهاي سرسبز. چنين فناوريهايي به لحاظ علمي و عملي اثبات شدهاند ولي هنوز گسترش نيافتهاند. به جز اين با استفاده از انرژي و فناوريهاي نوين ميتوان آب درياها را در حد مصرف شرب، شيرين ساخت. شیرینسازی تبخیری در کشورهای حوزهی خلیج فارس به دلیل برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز و همچنین شیرینسازی فیلتری آب های شور در سرزمین های اشغالی فلسطین به دلیل توان تولید برق هستهای نمونه هایی از رشد و گسترش فن اوری های نوین در ای حوزه می باشند. البته در آينده كه منابع انرژيِ سرشاري در اختيار بشر قرار ميگيرد فناوريهاي شيرينسازي آب، براي همهي كشورها به صرفه خواهد شد.
شهرهاي آينده از كمبود آب رنج نخواهند برد و از سيل های ويرانگر مصون خواهند بود. آب مصرفي شهرها به طور مطمئن تأمين خواهد شد. در پي تسلط بشر بر جا به جايي ابرها شهرهاي جديدي در نقاط مختلف زمين به وجود خواهد آمد كه امروز در آنها شرايط زندگي محيا نيست. آيندهاي را تصور كنيد كه با استفاده از فناوريهاي نوين، شهرهاي جديدي در وسط كوير لوت و دشت كوير به وجود آمدهاند.
3- نقش فناوريهاي نوين در توليد غذاي شهرهاي آينده
مطابق با انچه که در شکل 2 نشان داده است، رشد توليد غذا از رشد جمعيت در یک دوره ی 40 ساله بيشتر بوده است ولي متأسفانه به دليل نبود عدالت در جهان برخي از گرسنگي رنج ميبرند و برخي دچار اضافه وزن هستند. با استفاده ازفناوريهاي نوين از قبيل بيو و سلول بنيادي در كشاورزي ميزان توليدات به نسبت زمين و يا آب مصرفي افزايش مييابد و محصولاتي با كيفيت بالاتر و سرشار از مواد مورد نياز بدن انسان توليد ميشود. اسفاده از فناوريهاي نو در توليد محصولات غذايي به طرز چشمگيري نياز به زمين و آب را كاهش ميدهد و در فضاهاي بسيار كوچك به نسبت مزارع فعلي، محصولات مورد نياز چندين خانوار توليد خواهد شد. در طول يك سال چندين بار محصول برداشت خواهد شد و اين يعني توليد در محل مصرف. مزيت توليد در محل مصرف تازگي و دسترسي هميشگي به محصولات كشاورزي است اما امروزه به دليل عدم صرفهي اقتصادي و نبود فناوريهاي مورد نياز چنين امري امكانپذير نيست. لازم به ذكر ايت كه دستيابي انسان به منابع سرشار انرژي و آب كه در قبل توضيح داده شد دستيابي به چنين خواستهاي را امكانپذير خواهد كرد.
در آينده محصولات كشاورزي فراوان در تمام نقاط كرهي زمين توليد خواهند شد. هر شهر داراي نقاط فراوان توليد غذا ميباشد كه با كمترين فضا و آب، ميتوانند بيشترين و با كيفيتترين محصولات را در اختيار مردم شهر قرار دهد. تازگي محصولات در هنگام مصرف ويژگي بسيار مهمي است كه در شرايط مذكور قابل تحقق خواهد بود.
4- نقش فناوريهاي نوين در دفع و بازيافت زباله و فاضلاب شهرهاي آينده
یکی از بزرگترین تهدیدکنندههای محیطزیست، زبالهها و فاضلابهایی است که از سمت شهرها وارد طبیعت میشود. آلودگی آبها، مواد سمی و شیمیایی مضر برای حیات و مواد تجزیهناپذیری که توسط انسان در شهرها تولید و روانهي محیط زیست میشود هم باعث آلودگی طبیعت شده است و هم با فضایی که اشغال میکنند در روند چرخهی طبیعت اخلال ایجاد کردهاند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران آیندهی جهان را به واسطهی رشد فزایندهی آلودگی محیط زیست بسیار وخیم پیشبینی میکنند. اما روند پیشرفت فناوریها میتواند آیندهی روشنی را ترسیم کند. استفاده از فناوریهای نانو و بیو در تولید مواد تجزیهپذیر که با محیط زیست سازگار هستند، علاوه بر حفظ محیط زیست، میتواند منبع مواد اولیهی مورد نیاز انسان را غنا ببخشد. استفاده از موجوداتی که به لحاظ ژنتیکی دستکاری شدهاند میتواند در تجزیهی فاضلابها و زبالههای شهری نقش اساسی را بازی کند و در واقع چرخهی طبیعت دوباره کامل شود. نکتهی بسیار مهم در اینجاست که با تصفیهی فاضلابها با به کار گیری فناوریهای نوین، میتوان بخش عمدهای از آب شهرها را در یک چرخهی کامل از همین روند استحصال کرد و نگرانی کمبود آب شهری نیز کاهش خواهد یافت.
شهرهای آینده دارای کمترین پسماند برای طبیعت هستند که آن مقدار کم نیز به سرعت در طبیعت تجزیه خواهد شد و آلودگیای نخواهد داشت. پسابهای شهری در آینده به عنوان یکی از منابع تآمین آب شهرها خواهد بود و درواقع پسابهای شهری در پروسهای که تصفیهی کامل آب با هزینهای بسیار پایین انجام خواهد گرفت، دیگر آلودگی رودخانهها و دریاها به واسطهی پسابهای شهری معنا نخواهد داشت.
[1] پیروان مکاتب Primitivism و Neo-Luddism
[2] Renewable energy
[3] Solar energy
[4] Wind Power
[5] Hydroelectricity
[6] Biofuel
[7] Geothermal
[8] Structure
منبع :
www.sokhaneashena.ir
سلام به این وبلاگ خوش امدید