cdm چیست؟

مکانيسم توسعه پاک و فرآيند آن

 مقدمه:

پيش­بيني­هاي صورت گرفته نشان مي­دهد که با روند فعلي انتشار گازهاي گلخانه­اي، دماي زمين از 1 تا 305 درجه سانتي­گراد تا سال 2100 ميلادي افزايش خواهد يافت که معادل افزايش دماي زمين در 10 هزار سال گذشته است. افزايش جمعيت زمين به تغيير کاربري زمين، نابودي جنگل­ها، افزايش فعاليت­هاي کشاورزي و دامداري، افزايش زايدات جامد و مايع منجر شده است که خود مشکلات زيست محيطي از جمله تغيير آب و هوا را به­دنبال داشته و خواهد داشت.

از طرفي افزايش روز افزون مصرف انرژي­هاي فسيلي نظير زغال سنگ، نفت و گاز موجب افزايش انتشار غلظت دي­اکسيد­کربن در اتمسفر زمين شده و باعث تغيير تعامل انرژي زمين و اتمسفر شده است.

دي­اکسيد­کربن (گازهاي گلخانه­اي) بخشي از انرژي ساطع شده از زمين به فضا را جذب و آن را مجدداً به سطح زمين منعکس مي­کند. اين امر موجب تعادل زمين و اتمسفر مي­شود. چنانچه گازهاي گلخانه­اي به کلي از بين بروند، دماي زمين حدود 1505 درجه سانتي­گراد سرد مي­شود و اين به معني وقوع يک عصر يخبندان ديگر است. از سوي ديگر تجمع بيش از حد گازهاي گلخانه­اي موجب جذب بيشتر انرژي ساطع شده از زمين به فضا شده و باعث گرم شدن زمين مي­شود. گازهاي گلخانه­اي شامل بخار آب، دي­اکسيدکربن، اکسيد­نيترو، متان، ازن ­سطحي، کلروفلوروکربن­ها، هيدروفلوروکربن­ها و پرفلوروکربن­ها هستند. بيش از 90 درصد اثر گلخانه­اي ناشي از بخار آب و دي­اکسيد­کربن است.

 

مکانیزم توسعه پاک:

در دسامبر 1997 در کيوتوي ژاپن پروتکلي براي تقويت مکانيسم­هاي اجرايي کنوانسيون تعيير آب و هوای سازمان ملل متحد به تصويب رسيد که به پروتکل کيوتو معروف شد. مطابق اين پروتکل، هر يک از 39 عضو ضميمه يک (کشورهاي توسعه يافته) مکلف به کاهش ميزان انتشار به حد معيني شدند، بطوري­که ميانگين انتشار گازهاي گلخانه­اي کشورهاي ضميمه يک در محدوده سال­هاي 2008 تا 2012 به 2/5 درصد کمتر از ميزان انتشار اين گازها در سال 1990 ميلادي برسد.

از آنجا که پديده گرمايش زمين، يک مسأله جهاني است، پروتکل کيوتو به نحو انعطاف­پذيري تنظيم شده است که اين مسأله را به­صورت جهاني حل کند و لذا کشورهاي توسعه يافته متعهد مي­توانند تعهد خود را براي کاهش انتشار در يک کشور ثالث هم انجام دهند، به اين معني که يک کشور متعهد مي­تواند فعاليتي را در کشوري که تعهدي به کاهش انتشار ندارد انجام دهد و گواهي کاهش انتشار دريافت و آن­را به جاي تعهد خود به دبيرخانه کنوانسيون تغيير آب و هوا ارائه کند، چرا که انتشار و عدم انتشار گاز گلخانه­اي در اروپا يا آسيا يا هر نقطه­اي از زمين از ديدگاه جهاني فرق چنداني ندارد.

اين امر تحت مکانيسم توسعه پاک (CDM) پروتکل کيوتو صورت مي­گيرد و از آنجا که عموماً جلوگيري و کاهش انتشار گازهاي گلخانه­اي در کشورهاي در حال توسعه با هزينه پايين­تري در مقايسه با کشورهاي توسعه يافته قابل انجام است، بسياري از کشورهاي توسعه يافته علاقه­مند به اجراي اين پروژه­ها در کشورهاي در حال توسعه هستند. همچنين از قبال فروش گواهي کاهش انتشار و نيز کاهش هزينه­هاي سوخت و مواد مصرفي درآمدهايي عايد کشور در حال توسعه مي­شود.

به اين ترتيب کشور سرمايه­گذار با ميزان سرمايه­گذاري کمتري به تعهد خود عمل کرده و کشور سرمايه­پذير علاوه بر تحصيل فناوري­هاي نو و دوستدار محيط زيست، درآمدي را نيز کسب کرده است.

پروژه­هاي مکانيسم توسعه پاک از آغاز تا صدور گواهي کاهش انتشار (CER)، داراي يک فرآيند گام به گام مي­باشد که فرآيند مذکور در شکل زير نشان داده شده است.

 

به­طور کلي اين فرآيند داراي دو مرحله اساسي مي­باشد: نخست مرحله تدوين و توسعه سند پروژه و در ادامه، مرحله اجراي پروژه، گام بعدي اين فرآيند مي­باشد.

 

الف- مرحله تدوين و توسعه سند پروژه

1- تنظيم سند ايده اوليه پروژه و موافقتنامه همکاري بين شرکاء:

لازمه انجام اين مهم مطالعه امکان­سنجي اوليه و برآورد هزينه­هاي کاهش هر تن دي­اکسيدکربن ناشي از اجراي پروژه مي­باشد. تا براساس آن شرکت­ها بتوانند نحوه همکاري خود را درخصوص پروژه تعيين نمايند. بسته به قيمت گواهي کاهش انتشار، نحوة همکاري مي­تواند به يکي از اشکال زير باشد:

- قيمت گواهي کاهش انتشار ناشي از پروژه در حدود کمتر از يک چهارم قيمت پايه سرمايه­گذاري در بازار باشد (3 يورو). در اين صورت شرکت خارجي علاوه بر تأمين کل سرمايه پروژه و نيز هزينه­هاي توسعه سند پروژه و ثبت آن در سازمان ملل ممکن است کسري از گواهي ناشي از پروژه را در اختيار صاحب پروژه قرار دهد.

- قيمت گواهي کاهش انتشار ناشي از پروژه در حدود نصف قيمت پايه سرمايه­گذاري در بازار باشد (5 يورو). در اين صورت شرکت خارجي کل سرمايه موردنياز پروژه و نيز هزينه­هاي توسعه سند پروژه و ثبت آن در سازمان ملل را تأمين مي­نمايد ولي کسري از گواهي ناشي از پروژه را در اختيار صاحب پروژه قرار نخواهد داد.

- قيمت گواهي کاهش انتشار ناشي از پروژه در حدود 75% قيمت پايه سرمايه­گذاري در بازار باشد (5/7 يورو) در اين صورت شرکت خارجي تمايلي به سرمايه گذاري در پروژه نخواهد داشت. در صورت تأمين سرمايه مورد نياز پروژه توسط شرکت­هاي داخلي، شرکت خارجي ضمن تقبل هزينه­هاي توسعه و ثبت پروژه در سازمان ملل، گواهي ناشي از پروژه را به قيمتي در حدود 70-80% قيمت بازار خريداري خواهد نمود.

- قيمت گواهي کاهش انتشار ناشي از پروژه برابر يا بيش از قيمت پايه سرمايه­گذاري در بازار باشد (10 يورو) در اين صورت شرکت خارجي علاقه­اي به سرمايه­گذاري نخواهد داشت. در اين حالت صاحب پروژه مي­تواند سرمايه مورد نياز پروژه را تأمين نموده و با فروش گواهي کاهش انتشار حاصله، سرعت بازگشت سرمايه را افزايش دهد.

2- تدوين سند پروژه:

لازمه انجام اين مهم تعيين نوع تکنولوژي، مطالعه امکان­سنجي تفضيلي، تدوين و تعيين سناريوي انتشار پايه، ميزان کاهش انتشار گازهاي گلخانه­اي ناشي از پروژه (نقش افزوده)، تدوين و تعيين متدولوژي و برنامه پايش پروژه در حين اجراء در تجهيزات مورد نياز براي پايش پروژه مي­باشد. کليدي­ترين مراحل تدوين سند پروژه عبارتند از:

- انتخاب متدولوژي پايه انتشار و بررسي سازگاري پروژه با شرايط مذکور در متدولوژي. در صورت عدم سازگاري پروژه با شرايط مذکور در متدولوژي، توسعه­دهنده پروژه بايستي يا متدولوژي را تصحيح نموده يا اينکه متدولوژي جديدي توسعه دهد. در آن صورت متدولوژي مذکور بايد توسط گروه روش­هاي هيئت اجرايي تصويب گردد.

لازم به ذکر است که هيأت اجرايي زير نظر راهنمايي و تحت اختيار اجلاس اعضای پروتکل بر پروژه­هاي CDM نظارت مي­کند، و کاملاً در قبال اجلاس اعضاي پروتکل مسئول مي­باشد. هيأت اجرايي شامل 10 عضو از اعضاي پروتکل کيوتو مي­باشد. اين اعضا توسط هيأت مؤسسان کانديد و توسط اجلاس اعضاي پروتکل انتخاب مي­شوند. مهمترين وظيفه اين هيأت ثبت متدولوژي­هاي جديد پس از بررسي و تأييد آنها توسط نهادهاي صلاحيتدار عملياتي مي­باشد. يکي ديگر از وظايف اين هيأت مسئوليت در قبال نحوه عملکرد مرجع صلاحيتدار عملياتي مي­باشد. از ديگر وظايف هيأت اجرايي ايجاد يک تعامل بين سرمايه­گذاراني که در جستجوي فرصت­ها مي­باشند و فعاليت­هاي CDM پيشنهاد شده­اي که نياز به سرمايه­گذاري دارند مي­باشند. صدور مجوز کاهش انتشار بر حسب نوع توافقات مذکور در موافقت نامه همکاري شرکاي پروژه، از ديگر وظايف اين هيأت مي­باشد.

- بررسي و محاسبه ميزان انتشار ناشي از پروژه و محاسبه نقش فعاليت­هاي پروژه در کاهش انتشار

- بررسي نقش افزوده پروژه

- بررسي نيازمندي­هاي متدولوژي پايش پروژه

- بررسي رعايت معيارهاي توسعه پايدار

 

3- تصويب سند پروژه توسط مرجع صلاحيتدار ملي پروژه­هاي مکانيسم توسعه پاک:

اين مرحله شامل تدوين گزارش ارزيابي اثرات زيست محيطي (در صورت نياز) و گزارش سازگاري پروژه با معيارهاي توسعه پايدار مي­باشد تا نشان دهد که پروژه تا چه مقدار سازگار با سياست­ها، استانداردها و دستورالعمل­هاي زيست ­محيطي کشور و همسو با برنامه­هاي توسعه پايدار است.

سپس ارسال سند پروژه به همراه گزارش ارزيابي اثرات به مرجع صلاحيتدار ملي جهت تصويب است.

4- ارسال به نهادهاي صلاحيتدار عملياتي براي بررسي و تأييد:

نهادهاي صلاحيتدار عملياتي توسط هيأت اجرايي به رسميت شناخته مي­شود و همان­طورکه بيان شد هيأت اجرايي همواره کنترل آني بر روي نحوه عملکرد نهادهاي عملياتي دارد. تعليق يا توقف نهاد صلاحيتدار عملياتي به دليل نقصان در انجام وظايفش توسط هيأت اجرايي انجام مي­شود. مهمترين وظيفه نهادهاي صلاحيتدار عملياتي بررسي و تأييد فعاليت­هاي پروژه­اي CDM پيشنهاد شده و سازگاري آن با فرآيند مکانيسم توسعه پاک، همچنين تأييد تطابق متدولوژي انتخاب شده با فعاليت­هاي پروژه مي­باشد، و اين عمل قبل از ثبت متدولوژي جديد توسط هيأت اجرايي انجام مي­شود. وظيفه مهم ديگر اين نهاد تعيين ميزان کاهش انتشار ناشي از اجراي پروژه مي­باشد. نهاد پس از بررسي گزارش پايش و تصويب صحت آن، ميزان کاهش انتشار ناشي از پروژه را تأييد و به هيئت اجرايي جهت صدور مجوز کاهش انتشار ارسال مي­کند.

5- ارسال به هيئت اجرايي پروژه­هاي مکانيسم توسعه پاک جهت ثبت:

ثبت پذيرش رسمي يک پروژه تأييد شده بعنوان يک فعاليت پروژه­اي CDM، توسط هيئت اجرايي مي­باشد. به منظور ثبت، سند پروژه به همراه تأييديه نهاد صلاحيتدار عملياتي، مرجع صلاحيتدار ملي و نيز واريز هزينه ثبت به هيئت اجرايي ارسال مي­شود.

 

ب- مرحله اجراي پروژه

6- اجراء و پايش پروژه:

با دريافت نامه ثبت پروژه مراحل اجرايي پروژه براساس وظايف محوله در موافقت­نامه همکاري آغاز مي­گردد. در اين مرحله بايستي اندازه­گيري­هاي لازم جهت تهيه گزارشات پايش کاهش انتشار براساس برنامه پايش مذکور در سند پروژه توسط مجريان پروژه صورت گيرد.

7- تأييد و گواهي کاهش انتشار:

تأييد تعهد کتبي توسط نهادهاي صلاحيتدار عملياتي است که بر طبق آن يک فعاليت پروژه­اي در مدت زمان مشخص به کاهش­هايي در انتشار گازهاي گلخانه­اي، همان­گونه که تأييد شده است، دست يابد.

در اين مرحله گزارش پايش پروژه توسط يکي از نهادهاي صلاحيتدار عملياتي (DOE) مورد بررسي قرار مي­گيرد تا ميزان کاهش انتشار ناشي از اجراي پروژه مشخص گردد. مؤسسه مانيتور کننده نمي­تواند همان مؤسسه تصويب­کننده مرحله قبلي باشد مگر اينکه پروژه جزء پروژه­هاي کوچک مقياس باشد. (پروژه کوچک مقياس پروژه­اي است که کاهش انتشار ساليانه آن کمتر از 15 هزار تن معادل دي­اکسيد­کربن باشد). پس از بررسي گزارش پايش و تصويب صحت آن، ميزان کاهش انتشار ناشي از پروژه توسط نهاد عملياتي تأييد و به هيئت اجرايي جهت صدور مجوز کاهش انتشار ارسال مي­گردد.

8- صدور مجوز کاهش انتشار:

در اين مرحله مجوز کاهش انتشار از طريق هيأت اجرايي (EB) برحسب نوع توافقات مذکور در موافقت­نامه همکاري به نام شرکت­هاي درگير در پروژه صادر مي­گردد.

لازم بذکر است که در اين مرحله قبل از صدور گواهي بايستي موافقت­نامه همکاري بين شرکاء يا اظهار نامه­اي که وضعيت مالکيت گواهي ناشي از پروژه را مشخص کند به هئيت اجرايي ارسال گردد.

منبع : وبلاگ cdminiran