کنوانسيون هاي بين المللي زيست محيطي و مشارکت ايران

 

رشد روزافزون آلودگي و تخريب محيط زيست و بروز بحران هاي پي درپي زيست محيطي باعث شد دولت ها از حدود چهار دهه قبل به طور جدي به تکاپو افتاده تا چاره يي بينديشند. به اين ترتيب تاکنون حدود 280معاهده و موافقت نامه بين المللي و منطقه يي در زمينه حفاظت محيط زيست و مسائل مرتبط با آن منعقد شده است که از اين ميان حدود 70 کنوانسيون و پروتکل جنبه جهاني داشته و مابقي منطقه يي است. عزم جهاني براي حفاظت محيط زيست با تشکيل نخستين کنفرانس جهاني سازمان ملل متحد درباره انسان و محيط زيست معروف به «کنوانسيون استکهلم» در سال 1972در سوئد جنبه عيني پيدا کرد، به طوري که حق برخورداري انسان از محيط زيست سالم هم طراز با حقوق بشر شناخته شد. در اين ميان ايران نيز به تعدادي از کنوانسيون ها و پروتکل ها پيوست و سازمان حفاظت محيط زيست به عنوان مرجع ملي، اجراي اکثر آنها را بر عهده دارد.
 
کنوانسيون تغيير آب و هوا

کنوانسيون تغييرات آب و هوا با نام رسمي کنوانسيون ساختاري سازمان ملل درباره تغييرات اقليم، يکي از مباحث مهم همايش زمين يا اجلاس «ريو» در سال 1992در خصوص محيط زيست و توسعه محسوب مي شود. اين کنوانسيون در سال 1992ميلادي در نيويورک منعقد شد. بر اساس پيمان موردنظر، کشورهاي عضو مسووليت هاي مشترک اما متمايز و متفاوت بر عهده دارند. آنچه در اين کنوانسيون به عنوان اساسي ترين الزام براي کشورهاي توسعه يافته از اولويت برخوردار است، عبارت است از اينکه سطح انتشار گازهاي گلخانه يي توسط آنها در دو دهه اول سده 2000ميلادي به سطح سال 1990برگردانده و تثبيت شود

 

کنوانسيون رامسر

کنوانسيون مربوط به تالاب هاي مهم بين المللي به ويژه تالاب هاي زيستگاه پرندگان آبزي )کنوانسيون تالاب ها( معروف به کنوانسيون رامسر در سال 1350 در شهر رامسر ايران با حضور 18کشور جهان مورد تصويب قرار گرفت. اين کنوانسيون نخستين معاهده نوين جهاني بين الدولي پيرامون حفاظت و بهره برداري منطقي از منابع طبيعي است و هم اکنون 134عضو رسمي را در سراسر دنيا شامل مي شود.

کنوانسيون سايتيسCITES

کنوانسيون تجارت بين المللي گونه هاي حيوانات و گياهان وحشي در معرض خطر انقراض و نابودي در سال 1352در واشنگتن امريکا مورد تصويب قرار گرفت. هدف اين معاهده، اطمينان از آن است که تجارت حيوانات وحشي و گونه هاي گياهي ارزشمند و در خطر انقراض، بقاي آنها را دستخوش تهديد نکند. اين کنوانسيون هم اکنون 160کشور را به عنوان عضو رسمي دارد. بايد توجه کرد هيچ يک از گونه هاي تحت حفاظت اين کنوانسيون از زمان به اجرا درآمدن اين پيمان بر اثر تجارت معدوم نشده و سال ها است که اين معاهده در شمار مهمترين و پردامنه ترين پيمان نامه هاي بين المللي بوده است.

کنوانسيون وين براي حفاظت از لايه ازن

با توجه به ضرورت پيش بيني چاره و راهکارهايي براي پيشگيري از تخريب لايه ازن، در سال 1985ميلادي )1366هجري شمسي( به دعوت سازمان ملل متحد، نمايندگان 21 کشور جهان و کشورهاي عضو جامعه اروپا در وين پايتخت اتريش، گرد هم آمدند و مفاد معاهده يي را که کنوانسيون وين ناميده شد، تدوين کردند.

کنوانسيون بازل

اين کنوانسيون درباره کنترل انتقالات برون مرزي مواد زايد زيان آور و دفع آنها در شهر «بازل» سوئيس در سال 1989ميلادي به امضاي 35 کشور شرکت کننده رسيد.


کنوانسيون CEP


با توجه به اهميت زيست بومدرياي خزر و شرايط نامطلوب حاکم بر آن، کشورهاي ساحلي اين دريا با همکاري برنامه محيط زيست سازمان مللUNEP اقداماتي را براي برقراري يک چارچوب مناسب حقوقي- قانوني جهت حفاظت از اين دريا آغاز کردند. براساس مفاد اين کنوانسيون، کشورهاي ساحلي منطقه يي براي حفظ محيط زيست درياي خزر در زمينه جلوگيري، کاهش و کنترل آلودگي، جلوگيري از ورود، کنترل و از بين بردن گونه هاي مهاجم، موارد اضطراري زيست محيطي، حفاظت و نگهداري و احيا و منابع زنده دريايي و مديريت مناطق ساحلي درياي خزر همکاري خواهند کرد.

کنوانسيون منطقه يي کويت

کنوانسيون منطقه يي کويت براي همکاري درباره حمايت و توسعه محيط زيست دريايي و نواحي ساحلي خليج فارس، درياي عمان و قسمتي از درياي عرب در برابر آلودگي شکل گرفت. اين يک کنوانسيون منطقه يي بين دولت هاي بحرين، ايران، عراق، کويت، عمان، قطر، عربستان و امارات متحده عربي است. آلودگي محيط زيست دريايي منطقه مشترک بين کشورهاي مذکور توسط نفت يا ساير مواد مضر يا سمي ناشي از فعاليت هاي انسان در خشکي و يا در دريا.

کنوانسيون حمايت از ميراث طبيعي

اين کنوانسيون در سال 1972در شهر پاريس به تصويب رسيد. عمده ترين نکته مورد نظر کنوانسيون اين است که ويراني يا انهدام هر قسمت از ميراث فرهنگي و طبيعي موجب فقر شديد ميراث همه جهان مي شود و بايد به عنوان ميراث جهاني بشريت حفظ شود.

کنوانسيون بيابان زدايي

هدف از اين کنوانسيون بيابان زدايي و کاهش اثرات خشکسالي در کشورهايي است که به طور جدي با خشکسالي و بيابان زايي به خصوص در آفريقا مواجه هستند. از اين طريق اقدام موثر در تمام سطوح، با حمايت همکاري هاي بين المللي و ترتيبات مشارکت در چارچوب يک رويه جامع همسو با دستور کار و به منظور کمک به دستاوردهايي توسعه پايدار در مناطق آسيب ديده صورت مي گيرد.

کنوانسيون تنوع زيستي

کنوانسيون تنوع زيستي CBD، بخشي از روند کنفرانس سازمان ملل متحد در خصوص محيط زيست و توسعه به شمار مي رود. اين معاهده در سال 1992در ريودوژانيرو امضا و در سال 1993لازم الاجرا شد و هم اکنون 184عضو دارد. اين کنوانسيون بر مبناي سه هدف اصلي حفاظت از تنوع زيستي، بالابردن ظرفيت کاربرد پايدار آن و سهيم شدن عادلانه در منافع حاصل از استفاده ذخاير ژنتيکي تشکيل شد. ايران در خرداد 1375به طور رسمي به اين کنوانسيون پيوست و نسبت به تعيين راهبردها و برنامه اقدام ملي در خصوص حفاظت از تنوع زيستي که جزء يکي از الزامات ناشي از پيوستن به اين پيمان بود، اقدام کرد.

پروتکل کارتاهنا

پروتکل ايمني زيستي يا کارتاهنا در سال 2000ميلادي در«مونترال» کانادا به تصويب نمايندگان کشورهاي عضو رسيد. براساس موادي از کنوانسيون تنوع زيستي، کاربري سالم و بي خطر روش هاي فناوري زيستي )بيوتکنولوژي( به نحوي که اين روش ها و يا فرآيند آنها تاثير زيانباري بر محيط زيست نداشته باشد، مورد تاکيد قرار گرفته و از تعهدات کشورهاي عضو شمرده شده است.

کنوانسيون جلوگيري از آلودگي دريايي

مواد اين کنوانسيون در سال 1972 )1351شمسي( در شهر لندن به امضاي نمايندگان تعدادي از کشورها رسيد و دولت ايران در سال 1375شمسي با تصويب مجلس به آن پيوست. هدف از تصويب اين کنوانسيون، کنترل و جلوگيري از آلودگي دريايي ناشي از تخليه و دفع مواد زائد و تشويق و حمايت از انعقاد قراردادها و توافقنامه هاي منطقه يي مکمل اين کنوانسيون است.

کنوانسيون آلاينده هاي آلي پايدار POPs

هدف از اين پيمان، حذف و يا کاهش آلوده کننده هاي آلي پايدار و ممنوع کردن توليد، مصرف، صادرات و واردات و فروش آنها، مساعدت و ترغيب کشورها به انجام اقدامات ملي و منطقه يي براي کاهش خطرات مواد مزبور، مساعدت به کشورها براي ايجاد صنايع پاکيزه به منظور جلوگيري و يا کاهش انتشار مواد مذکور، استفاده از جايگزين هاي مناسب، ترغيب کشورها به شناسايي منابع مواد آلوده کننده آلي پايدار و نابود کردن آنها است.

کنوانسيون روتردام PIC

کنوانسيون گسترش تجارت جهاني در دهه هاي 1960و1970 توجه مجامع بين المللي و سازمان هاي دولتي و غيردولتي حفاظت محيط زيست در سراسر جهان را به خطرات تجارت و مصرف مواد شيميايي بالقوه خطرناک از جمله سموم شيميايي دفع آفات نباتي معطوف کرد. به منظور کاهش خطرات مواد مذکور، برقراري کد بين المللي نحوه توزيع و مصرف سموم در بيست و سومين اجلاس کنفرانس عمومي سازمان خواربار و کشاورزي جهاني )FAO(در سال 1985در رم به تصويب رسيد.