گزارشی از روند برگزاری جشنواره باغ ایرانی : باغ ایرانی میراث ملی ایرانیان است
گزارشي از روند برگزاري جشنواره باغ ايراني " باغ ایرانی میراث ملی ایرانیان است "
سبزپرس - گروه فضاي سبز: جشنواره «باغهاي ايراني» با هدف پژوهش، شناخت و ترويج مفهوم و ويژگيهاي باغ ايراني و انطباق آن با شرايط روز ايران از 22 خرداد در خانه هنرمندان ايران كار خود را آغاز و در روز 25 خرداد به کار خود پايان داد، در اين جشنواره مفاهيم ، کارکرد ها و وضعيت باغ ايراني مورد بحث قرار گرفت که به دليل اهميت موضوع و ارزش علمي سخنراني هاي ايراد شده ،سبزپرس به درج بخش هايي از اين سخنان خواهد پرداخت،
به گزارش سبزپرس هما بهبهاني با اشاره به برگزاري نخستين جلسات جشنوارهي باغ ايراني با تشكيل مؤسسهي مطالعاتي «جهانباغ ايرانيان» در فروردينماه سال گذشته توسط جمعي از پژوهشگران حوزهي معماري و هنر، گفت: تلاش كرديم از باغهاي بيشمار ناشناخته كه هنوز معرفي نشدهاند، فهرستي را تهيه كنيم و آنها را با كمك سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري به همه بشناسانيم. اين باغها هر كدام بهعنوان باغ ايراني ويژگيهاي خاص محيطي و تفاسير مختلفي از لحاظ ساختار محيطي باغ دارند كه چگونه در ايران ميتوانند ماندگار باشند.
مدير گروه مهندسي طراح محيط دانشگاه تهران عنصر اوليه باغ را زندگي دانست و ادامه داد: وقتي باغها طراحي محيطي شوند و دانش تجربي در آن باشد، جزو ميراث ما ميشوند.
اين عضو ايكوموس با اشاره به وضعيت درختان 600 سالهي باغ فين كاشان كه خشك شدهاند يا در حال از بين رفتن هستند، گفت: اميدواريم بتوانيم اين باغ را با همين شرايط در فهرست ميراث جهاني ثبت كنيم، چون در گذشته، باغبانهاي تجربي ـ محيطي توانسته بودند باغي را ايجاد كنند كه با محيط سازگار باشد.
در ادامه، ثريا بيرشکبا اشاره به وضعيت باغهاي قديمي ايراني ،شيراز را نقطهي مهمي براي بحث باغهاي تاريخي دانست که بايد به آن پرداخته شود.
او با اشاره به باغ گلشن طبس كه در زلزلهي طبس از بين رفت، افزود: اقليمهاي ايران با يكديگر متفاوت است، حتا باغها نيز شكلهاي متفاوتي دارند و به نگرشي خاص نياز دارند.
به گزارش سبزپرس و به نقل از ايسنا، محمدمنصور فلامكي ـ استاد معماري و شهرسازي و چهرهي ماندگار هنر و معماري ـ نيز در اين جشنواره درباره تيپولوژي باغهاي ايراني، گفت: بايد نخست قضيه را بين دو مقوله «باغ در ايران» و «باغ ايراني» مشخص كنيم.
باغي كه در يك فضاي مدني طبيعي و اقليمي در ايران زاده ميشود و سپس به جاي ديگري ميرود، ريشههايش را با دگرگوني ميبرد. وي بيان كرد: براي باغ ايراني بايد به تعريفي موازي با معماري ايراني برسيم تا باغ را بهعنوان نمونهاي از معماري ايراني مطرح كنيم.
او ادامه داد: در بحث باغ بايد دو بحث نيز مورد توجه قرار گيرد، نخست معماري ايراني و چگونگي تشكيل باغ ايراني و از سوي ديگر، اين نكته كه اصولا باغ ايراني چه مقولهاي را براي انسان شكل ميدهد و چگونه ميتوان به يك برداشت كم و بيش كيفي در اين زمينه رسيد.
فلامكي اظهار كرد: ميتوان از طريق به ميان آوردن چيزهايي كه اصول معماري ايراني بايد داشته باشند، به سراغ معماري باغ رفت. باغ اصولا فضايي نيست كه بهصورت رسمي به آن نگاه شود. باغ را به هر فضايي ميتوان گفت كه در آن، فضاي باغ را داشته باشيم و بتوان بوي خاك را در آن احساس كرد. پس هر حياطي ميتواند مضموني از باغ باشد.
وي گفت: ما هرگز قادر نيستيم باغ ايراني را به نظم تعريف و مقولهاي به نام هندسه را در اين زمينه مطرح كنيم. اگر بخواهيم اصولي را براي باغ و معماري ايراني تعريف كنيم، چه بايد بگوييم و چه چيزي را بهعنوان اصل بايد براي آن پايهگذاري كنيم و به سراغ معماران و باغ ايراني برويم. پژوهشهايي در اين زمينه هستند كه بدون اولويت خاص هميشه شاهد آنها در معماري ايراني هستيم.
و با اشاره به وجود پنج شاخهي آميختگي ايراني در باغهاي ايراني آنها را شامل شاخهي آميختگي «كاربردي»، «كالبدي»، «شكلي و مفهومي»، «ساختاري» كه با كالبدي بسيار متفاوت است و شاخهي آميختگي «محيطي» كه مجموعه پيوندهاي هر اثر با محيط اطراف خود است، دانست. فلامكي بيان كرد: هر باغي كه اين پنج شاخه را دارد هر بار با مفهومي متفاوت پيش رو ميآيد. در باغ فين كاشان هريك از پنج شاخه با چهار شاخهي ديگر تدوين شده است.
وي ادامه داد: بهترين آميزهاي كه باغ ايراني ميتواند به دست دهد، اين است كه هيچيك از بندهاي پنجگانه به چهار بند ديگر غلبه نكند، اصل ديگري كه در معماري ايراني وجود دارد و در باغها تمثيل آن به فراواني است، اين است كه معماري ايراني بر پايهي دادههايي شكل خود را تنظيم ميكند كه از فرهنگ محيط و مدنيت جامعهي خود بهره ميگيرد و توجه به فرهنگ محيطي و شاخصههاي مكاني را دارد و در اين زمينه تعيين تكليف ميكند.
در زمينهي باغها همه به ذهن ميآوريم كه بهترين نمونههاي برجسته و جالب، به مكان اطراف و اقليم فرهنگي خود بهشدت وابسته هستند. او تأكيد كرد: آميختگي هر اثر معمارانه با توجه به بحث فرهنگ محيطي الزامي است و بار هنري مكان را با خود دارد. در معماري ايراني هميشه يك محور اصلي داريم و در اين محور به قيد تكريم در فضا، معماري را به دنيا ميآوريم.
وي گفت: تا پيش از سال گذشته، اگر به باغ فين كاشان ميرفتيم، صداي آب همراه با ظرافتهاي رنگ درختان در حال حركت قابل ديدن بود. وقتي گام به گام جلوتر ميرفتيم، اين ظرفيتها شكل گستردهي خود را پيدا ميكردند، ولي اكنون ديگر اينگونه نيست.
او با بيان اينكه برداشتن گام در طول و عرض هر صحنهاي در يك بناي تاريخي منحصرا در اختيار كسي است كه با بينش خود اين گام را برميدارد، ادامه داد: پيكرهبندي فضاي معماري و باغ ايراني براساس يافتههايي است كه الزاما بار تكنولوژيك جديد دارد؛ ولي ما اين موضوع را خراب كردهايم. يافتههايي كه براساس تكنولوژي هستند، الزاما بار محيطي دارند، پس نوآوري بهصورت مداوم و هميشگي در باغ ايراني وجود دارد.
اين استاد معماري و شهرسازي اضافه كرد: در معماري هميشه يك نگرش باز داشتهايم و به چهار سمت خود نگريستهايم. اكنون شمال و جنوب را بيشتر تجربه و حس ميكنيم و پديدههاي غرب و شرق كشور در همهي فضاي فكري ما اثرگذارند.
به گزارش سبزپرس محمدعلي مرادي ـ پژوهشگر آزاد در زمينهي هنر معماري و فلسفه ـ نيز گفت: باغ ايراني يكي از مسائل خِرد ايراني است، برحسب عادت و اينكه شرقشناسان تلاش كردهاند باغهاي ايراني را با خرد ثبت كنند، آنها حاصل تلاش اوليهي نظري هستند كه در بستر خاص خود پديده محيط را نظم ميبخشند.
وي بيان كرد: باغ ايراني خرد و تحليل را با هم و در كنار هم ميخواهد. جنبههاي باغ ايراني از نظر كوشك يا هندسي مورد توجهاند. او تأكيد كرد: باغ ايراني درصدد تقليد از طبيعت و محصول فرم خاصي از خرد است.
كامران صفامنش نيز در ادامه اين جشنواره به تلاشهاي مرحوم دكتر محمدامين ميرفندرسكي در زمينهي مطالعات باغهاي ايراني اشاره و اظهار كرد: باغ ايراني مانند معماري ايراني است. اگر اخلاق باغگونه داشته باشيم، زمينه هر دو آنها فراهم ميشود. ايرانيان محيط خود را با باغ و باغچه شكل دادهاند. به همين دليل، اين روزها بايد دلمان براي باغ و باغچه با يكديگر بسوزد و معماري سمبليك آن در معنا و شكل قرار گيرد.
وي ادامه داد: واحد شكلگيري محيط ايراني مفهوم خاصي از خرد است. شايد كمتر موضوعي باشد كه وقتي از آن صحبت ميكنيم، اينگونه از آن استقبال شود.
او با اشاره به اينكه موضوع اصلي باغ ايراني هيجان زيادي توليد ميكند، گفت: باغ ايراني يك حالت افتخار براي ايرانيها دارد. تاريخ باغ ايراني هنوز چندان مدون نيست، وقتي انسان ايراني با اين قضيه روبهرو ميشود، مانند يك قاليچه در ذهن ايراني در پرواز است.
يك استاد دانشگاه تأكيد كرد: اگر چند باغي را كه در كشور باقي ماندهاند، بهدرستي حفظ نكنيم، ديگر چيزي به نام «باغ ايراني» نخواهيم داشت.
همچنين در دومين روز از جشنوارهي «باغهاي ايراني» که 23 خردادماه در خانه هنرمندان ايران برگزار شد هم، كارشناسان به بررسي گونهشناسي باغ ايراني پرداختند.
در اين نشست، آزاده شاهچراغي ـ استاد رشتهي معماري ـ اظهار كرد: در بررسي باغها چند نكته مهم اهميت دارد كه نخستين نكته، شناسايي و مرمت باغ است. باغ يك موجود زنده است كه اگر خشك شود، ديگر تمام ميشود.
وي با تأكيد بر اينكه شناسايي اوليه باغ بسيار اهميت دارد، تصوير چهار نقشه از پلان باغ دولتآباد يزد را نمايش و توضيح داد: نقشه اين باغ براي نخستينبار بهشكل اشتباه شناسايي شد. به همين دليل، بخشي از محوطهي باغ در نظر گرفته نشد و از بين رفت. هرچند پس از آن، كارشناسان مختلف تلاش كردند، شناسايي دقيقتري از باغ داشته باشند، ولي اكنون ديگر كار از كار گذشته، زيرا بافت مسكوني در اطراف باغ پيشرفت كرده است.
او ادامه داد: نكته ديگري كه در اين باغ اهميت دارد، بيتوجهي به اسناد است. بهطور مثال، اكنون استخر باغ دولتآباد را پر از آب كردهاند كه اين كار اشتباه است، زيرا در گذشته، اين كاربري را نداشته است؛ در يزد كه تابستانهاي گرمي دارد، اجازه داده نميشود كه آب در چنين استخري بهراحتي تبخير شود.
شاهچراغي با بيان اينكه نكتهي مهم ديگر درباره باغها نگهداري از آنهاست، گفت: باغ فين كاشان بسيار تغيير كرده است و وضعيت آن در سال گذشته، واقعا اسفبار بود. وي توضيح داد: تمام عرصههاي اطراف اين باغ كه خصوصي بودند، تخريب و به پاركينگ تبديل شدند، آن هم به اين دليل كه اين محل براي حضور گردشگران فراهم باشد؛ ولي مگر اين باغ ظرفيت پذيرش چند گردشگر را دارد كه چنين اقدامي انجام شد؟
او با اشاره به موزه هرميتاژ كه مردم براي ديدن آن، صفي طولاني را تشكيل ميدهند، گفت: در كشور ما براي باغ كه موجود زنده، يعني درخت در آن وجود دارد، چنين چيزي رعايت نميشود. در اين راستا، يك كار دانشگاهي انجام دادهايم و آمار بازديد از اين باغ را در يك سال بررسي كردهايم. نتيجهي اين بررسي نشان ميدهد كه هيچ كنترلي روي تعداد بازديدكنندگان اين باغ وجود ندارد.
باغ فين كاشان از دوران صفويه تا كنون باقي مانده، ولي در طول دو سال گذشته، آسيبهاي بسيار زيادي را ديده است. در اينباره لازم است يادآوري كنيم كه در كشور، قانون مناسبي براي مجازات قطع درخت نداريم.
شاهچراغي در ادامه سخنان خود، وسعت باغها را بهعنوان يكي ديگر از نكات مهم در اين زمينه دانست و اظهار كرد: در اينباره، ايدههاي مختلفي مانند ايجاد باغ ـ مدرسه، باغهاي اداري و بيمارستانهاي شفابخش كه در آنها باغ وجود داشته باشد، بررسي و مطرح شدهاند كه ميتوان از آنها استفاده كرد.
نكته مهم ديگري كه بايد به آن توجه كرد، اين است كه اكنون باغهاي ايراني بهعنوان زيرمجموعهي باغ اسلامي در حال معرفي هستند، در حالي كه باغ ايراني خودش داراي ريشه شكلدهنده است. به اين ترتيب، اگر چند باغي را كه در كشور باقي ماندهاند، حفظ نكنيم و اگر از بين بروند، ديگر چيزي به نام باغ ايراني نخواهيم داشت.
به گزارش سبزپرس در اين همايش كه هيأت رييسه آن را مهدي مجابي، داراب ديبا و مهرداد بهمني برعهده داشتند، حسين سلطانزاده مطالبي را دربارهي گونهشناسي باغها ارائه كرد.
اين عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي گفت: از نظر كاركردي، باغها به دستههاي مختلفي طبقهبندي ميشوند و از نظر كالبدي به باغ ـ خانه مانند باغهاي قاجاري ارم شيراز و عفيفآباد، باغهاي شهري مانند چهارباغ كه تنها نمونهي ارزشمند باقي مانده است، باغهاي حكومتي ـ سكونتي مانند نقش جهان اصفهان، باغهاي داراي كوشك در آب، باغهاي واقع در كنار رودخانه مانند باغ آيينه در اصفهان، باغ در نواحي پرشيب مانند باغ شاهزاده در ماهان و باغ قجر در تهران تقسيمبندي ميشوند.
وي ادامه داد: باغ يك ويژگي خاصي دارد كه در بناهاي ديگر بروز نكرده است. شايد باغ تنها گونه از فضاهاي معماري است كه اساسا هدف از طراحي آنها، ايجاد دگرگوني در مقياسهاي كوچك است، در حالي كه در خانه، حداكثر انطباق را ميبينيم.
او بيان كرد: نكته مهمي كه بايد به آن اشاره كرد، اين است كه در باغها بهجز گونهشناسي، يك پديده را بايد مورد توجه قرار داد؛ باغها حامل ويژگيهايي هستند كه هيچ نوع فضاي معماري آن را ندارد، وقتي باغ در دشت يا كنار رودخانه قرار دارد، آن چيزي كه مرتب در آن تغيير ميكند، محل كوشك است، زيرا بايد از بهترين منظر برخوردار باشد. به اين ترتيب، يك مفهوم واحد در شكلهاي مختلف در باغها ديده ميشود.
وي با بيان اينكه باغ ايراني حامل مفاهيم اساسي معماري از دورانهاي مختلف تا زمان قاجار است، اظهار كرد: ايرانيان در طول تاريخ، واژههاي زيادي را براي باغ ساختهاند، مانند گلستان، چمنزار و بوستان. در حالي كه كمترين واژه به جاي «ميدان» با كاربريهاي مختلف مانند ميدان نقش جهان ساخته شده است.
منبع : سبزپرس
سلام به این وبلاگ خوش امدید